مرتب سازی:
جلسه ۴
4ولی در مورد خمس و زکات و امثال ذلک، یک حکم تکلیفی داریم و آن حکم تکلیفی عبارت است از تکلیفی که بر مؤدّی تعلق میگیرد. مودّی آن کسی است که آن خمس نسبت به مال او تعلق میگیرد. این مودّی است. حالا اگر این عقل داشته باشد و رشد داشته باشد خود او تکلیف دارد که این خمس را ادا کند. اگر عقل نداشته باشد ولیّ یا وصیّ او انجام می دهند و مؤدی، آنها خواهند بود.
سؤال: پس در حقیقت ولیّ و وصیّ مکلف هستند؟
جواب: بله دیگر به آنها تعلق میگیرد، حکم تکلیفی[به آنها تعلق می گیرد]
سؤال: [در حالی که] حکم تکلیفی به آنها ربطی ندارد
جواب: چرا ندارد؟
سؤال: متعلق تکلیف در اینجا احراز خمس است نسبت به این مال. این مال که مال خودش نیست. [این مال برای فرد دیگری است]
جواب: شما این همه احکامی که دارید راجع به وصیّ و...، این حرفها چیه؟ این همان است دیگر. این احکامی که وصیّ باید انجام بدهد، اوصیکم اللَه ...، وجوب اداء دین بر وصیّ، وجوب عمل به وصایت بر وصیّ، ...، این حرفها همۀ آنها مال چیه؟
سؤال: پس اگر وصیّ این کار را نکرد بر بچه نیست دیگر؟
جواب: بر بچه تکلیف نیست، الان بله، الان بر بچه تکلیف نیست یعنی اگر بچه خمس مالش را نداد و از دنیا رفت خدا عقابش نمیکند چون حکم تکلیفی ندارد ولی حکم وضعی بر مالش هست. اگر این بچه از دنیا رفت و مال رسید به یک شخص دیگر، آن وارث باید این مال را بپردازد. تکلیف نیست ولی حکم وضعی دارد.
در اینجا تهیؤ و استعداد جسمی شرط نیست مانند فرض کنید خمس و امثال ذلک. ولی در مورد صوم، این استعداد و تهیؤ جسمی شرط است. اگر فرض کنید که یک شخصی استعداد برای صوم نداشته باشد، یک طفلی استعداد صوم نداشته باشد هر چه هم این شخص عاقل باشد، اصلاً می گوییم امام علیه السلام است، فرض کنید که امام علیه السلام استعداد برای صوم در اینجا ندارد. خب وقتی که نداشته باشد آنوقت دیگر در اینجا این وجوب صوم هم بر او بار نمیشود. این طور نیست که حالا امام زمان علیه السلام که فرض کنید در پنج سالگی به امامت رسیده، حتما باید روزه هم بگیرد. اگر می تواند روزه بگیرد خب باید روزه بگیرد و اگر نمی تواند خب نباید در اینجا روزه بگیرد.[آیا] این طور میتوانیم بگوئیم که وجوب صوم بر امام علیه السلام هست ولی چون نمیتواند بگیرد باید یک روز کفارهاش را بدهد؟ نه این را نمیتوانیم بگوئیم، چرا نمیتوانیم بگوئیم؟ به جهت این که صوم مانند حج و جهاد و امر به معروف و نهی از منکر، اینها یک حکم تکلیفی است که این حکم تکلیفی یک موضوعی را میخواهد، آن موضوع عبارت است از استعداد و تهیؤ جسمانی و در تهیؤ جسمانی بین امام علیه السلام و بین غیر امام که فرق نمیکند اگر این تهیؤ محقق شد آن حکم هم روی آن بار میشود، اگر محقق نشد حکم هم روی آن بار نمیشود.