جلسه ۲۵

مطلب چهارم اینکه ابراز نظر مخالف، در صورتی که همراه با عناد نباشد، در حکومت اسلامی جایز است بلکه واجب است و ما این را در زمان خود ائمه علیهم السلام می‌دیدیم و نه تنها آنها منع نمی‌کردند بلکه آنها با آغوش باز، این ابراز نظر مخالف را می‌پذیرفتند.

مسألۀ دیگر در اینجا این که ابراز نظر مخالف در صورتی که حتی مخالف با ضروریات باشد اگر از روی جهل و عدم غَرض و عدم عناد باشد، این موجب ارتداد نخواهد شد ولو اینکه آن شخص باقی باشد بر آن مسلک خلاف. در اینجا حکم مرتد بر او صدق نکرده است بلکه مرتد در صورتی صدق می‌کند که این شخص عن علمٍ از حکم اولیّۀ اسلام برگردد و متبدل به یکی از ادیان دیگر بشود. امّا اگر شخصی از روی جهل، از روی تربیت غیر صحیح، از روی شبهه و از روی خطا، منکر ضروریی از ضروریات دین شد، حکم مرتد بر او بار نمی‌شود.

خب مباحث مرتد در اینجا دیگر به اتمام رسید. البته راجع به این قضیه من قصد دارم که یک فرصتی پیدا بشود که این مباحثی که از این به بعد می‌آید: یکی بحث ارتداد بود، ان شاءاللَه بعد از این ما یک بحث دومی را که شروع می‌کنیم بحث بلوغ است که بسیار مسألۀ مهمی است. بلوغ در رجال و بلوغ در نساء. این هم خیلی بحث مهمی است. مسألۀ دیگری که ان شاءاللَه بعداً شروع می‌کنیم بحث نجاست کافر هست که نجاست کافر، نجاست ذاتی هست یا نه؟ و بحثهای دیگری که شروع می‌کنیم، اینها را به واسطۀ اهمیتش، بعضی‌ها اصرار بر نشرش را دارند. امهات این مباحث را که ما در جلسۀ درسمان مطرح می کنیم یک ضمائمی هم دارد که آن ضمائم، من نوشته‌هایی هم دارم از آنها، منتهی خب چون دیگر بحث از جهت درسی بیرون می‌آید و مطالب متفرقه در آن مطرح می‌شود، آنها را نگفته‌ام، استناد به کلمات بزرگان، استناد به کلمات قوم، استناد به افراد در دنیا، صاحب مکاتب مختلف و...، اینها باید باشد البته حتی المقدور، و مسائل مختلفی که مطرح می‌شود، اگر خلاصه موقعیتی پیدا بشود ان شاءاللَه قصد داریم که اینها را [منتشر] کنیم چون اینها مسائل بسیار مهم و عامُ البلوایی هست.