تبیین حکم ارتداد و شرایط اجرای حد در فقه

و همین‌طور آیاتی که دلالت بر تدّبر می‌کنند: ﴿أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ٱلۡقُرۡءَانَ وَلَوۡ كَانَ مِنۡ عِندِ غَيۡرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ ٱخۡتِلَٰفٗا كَثِيرٗا﴾¹.

و همین‌طور آیاتی که دلالت بر تدّبر در خلقت آسمان و زمین می‌کنند.

و همین‌طور آیاتی که دلالت بر اولوالالباب و تفکر می‌کنند ﴿قُلۡ هَلۡ يَسۡتَوِي ٱلَّذِينَ يَعۡلَمُونَ وَٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ﴾² در تمام این آیات، امر به فحص و دقت و بحث نسبت به کلیۀ مسائل شده است.

این‌طور نیست که ما هر مطلبی را به‌صرف اینکه مخالف با عقیدۀ بعضی است، مخالف با امنیت و جهات اجتماعی بدانیم و بخواهیم از بحث و امثال‌ذلک صرف‌نظر کنیم. این هم یکی از آن مطالبی است که در این مجموعه باید مورد دقت قرار بگیرد.

یکی دیگر از مطالبی که در اینجا باید مورد دقت قرار بگیرد این است که در مسئلۀ ارتداد و ترتّب احکامی که مترتّب بر ارتداد هستند، همان‌طور که از لابه‌لای صحبت‌ها تابه‌حال استفاده شد، [این مطلب به‌دست می‌آید که] ارتداد این است که شخص به‌واسطۀ عناد و غرضی که دارد از دین برگردد و منکر دین شود که بالمآل منکر رسالت و بعثت پیغمبر است.

بیان جنبۀ اثباتی و ثبوتی ارتداد

این ارتداد دو جنبه پیدا می‌کند؛ یک جنبۀ اثباتی و یک جنبۀ ثبوتی. از نقطه‌نظر جنبۀ ثبوتی تمام احکامی که بر مرتد هست، نسبت به مرتد ثبوتی بار می‌شود. یعنی من‌باب‌مثال اگر یک نفر مرتد باشد و شما مطلع باشید که این علماً و عناداً و عن‌غرضٍ اصلاً از دین برگشته است و منکر خدا و پیغمبر است، زن این شخص باید از او جدا شود، بین زوج و زوجه افتراق حاصل می‌شود، اموال او تقسیم می‌شود ـ اینها مقام ثبوتی است ـ قتل برای او واجب می‌شود و در این حرفی نیست.

اما صحبت در این است که در مقام اثباتی، از نظر حکومت اسلامی در مقام اثبات چه موقع او مستوجب قتل می‌شود؟ وقتی که عناداً و جِهاراً اعلان به ارتداد کند و عملی را انجام دهد که آن عمل [انکار ضروری‌ای از ضروریات دین باشد.] این در اینجا در این نقطۀ به‌خصوص جنبۀ افساد به خود می‌گیرد؛ مثل اینکه اگر شخصی در منزل خودش خمر بخورد، بر او حد بار نمی‌شود اما اگر خمر در مقام اثبات اظهار شود، حد بر او بار می‌شود؛ یا اگر کسی در منزلش روزه بخورد حد بار نمی‌شود، بینَه و بین الله خدا خودش می‌داند با او چه‌کار کند اما اگر افطار صوم در ملأ عام باشد حد بر او بار می‌شود.