نسبت آزادی فردی و رشد اخلاقی در جامعه

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

بحث راجع به لزوم موقعیت مناسب و به‌عبارت‌دیگر لزوم ظهور حجت و دلیل برای هدایت و برای به فعلیت رسیدن استعداد بود. این منصۀ به بروز و ظهور رسیدن از نقطه‌نظر منطق و عقل این مسئله را اقتضاء می‌کند که خداوند متعال زمینۀ تحقق واقعیات و مسائل نفس‌الأمریه را برای افراد فراهم کند؛ ولو اینکه افراد به‌واسطۀ جهل، منکر تحقق چنین مسئله‌ای باشند. و لذا ما در آیاتی که مربوط به عقاب افراد در روز قیامت هستند این مسئله را می‌بینیم.

من‌باب‌مثال وقتی که افراد از خدا سؤال می‌کنند که: ﴿حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ رَبِّ ٱرۡجِعُونِ * لَعَلِّيٓ أَعۡمَلُ صَٰلِحٗا فِيمَا تَرَكۡتُ كَلَّآ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَآئِلُهَا وَمِن وَرَآئِهِم بَرۡزَخٌ إِلَىٰ يَوۡمِ يُبۡعَثُونَ﴾¹ و آیاتی که مربوط به مجیء اجل هستند مثل: ﴿فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ لَا يَسۡتَ‍ٔۡخِرُونَ سَاعَةٗ وَلَا يَسۡتَقۡدِمُونَ﴾² و یا‌ آیه‌ای که مربوط به فرعون است: ﴿ءَآلۡـَٰٔنَ وَقَدۡ عَصَيۡتَ قَبۡلُ وَكُنتَ مِنَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ﴾³ یا آیات و ادلّه‌ای‌ که دلالت می‌کنند که آن عمل تا وقت اجل باید لحاظ شود و وقتی که اجل آمد دیگر فایده ندارد.

من یک‌وقت با خودم این‌طور فکر می‌کردم که حالا چه اشکال دارد؟! وقتی که شخص قضیه‌ای برایش ظاهر و روشن می‌شود، مگر خدا از ما کینه دارد یا اینکه مگر میل و اراده و مشیت خدا مثل میل و اراده و مشیت ما است که براساس اهویه و خواهش‌های نفسانی بخواهد مسئله‌ای را انجام دهد و بگوید که تا الآن من به تو فرصت داده‌ام و از این به بعد نمی‌دهم؟! این‌طور نیست! اگر شخص واقعاً توبه کرده باشد و واقعاً قضیه‌ای برای او مشهود شده باشد، چرا نباید به او فرصت داده شود؟! یا اینکه یک قضیه‌ای بخواهد برای او منکشف شود چرا نباید از این استفاده کند؟! این چه ملاکی هست؟! این چه قضیه‌ای هست که باید عمل تا وقت دیدن عذاب باشد؟! یعنی مگر خدا مثل ما است که رفتار وکردارش بر این اساس باشد؟! نه! پس چه مسئله‌ای می‌تواند در اینجا باشد؟!