جلسه ۲۰

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

یکی از مهمترین مباحث فلسفی و فلسفۀ اخلاق و مباحث فطری، بحث هدف از خلقت انسان است. این مسأله که انسان عبث خلق نشده و یک غایت و هدفی از خلقت او مدّ نظر است، این یک مسألۀ فطری است، یعنی فطرت بشر بر اساس آن سرمایه‌هایی را که خداوند به او عنایت کرده و برداشتهایی را که از حقیقت و نفس الامر دارد، فطرت بشر حکم می‌کند در این که یک منظوری از خلقت انسان باید وجود داشته باشد. این مسأله، یک مسألۀ فطری است و قابل برای مناقشه نیست، البته ضرورت ندارد که این مسأله در همۀ احوال برای انسان حضور علمی داشته باشد، چه بسا انسان در یک مرحله و برهه از بسیاری از مسائل فطری غافل باشد، مانند قبح ظلم یا قبح کذب و استحانات عقلی و بسیاری از مسائل دیگر، اینها لازم نیست همیشه برای انسان حضور علمی داشته باشد چطور اینکه نسبت به مسألۀ توحید هم با اینکه یک مسألۀ فطری است و هر شخصی در وجود خود احساس مبدأیی را می‌کند و فطرت، او را به این موضوع راهنمایی می‌کند که آیات قرآن هم بر این قضیه دلالت دارد مثل آیۀ شریفۀ فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اَللّٰهِ اَلَّتِي فَطَرَ اَلنّٰاسَ عَلَيْهٰا لاٰ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اَللّٰهِ ذٰلِكَ اَلدِّينُ اَلْقَيِّمُ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَ اَلنّٰاسِ لاٰ يَعْلَمُونَ ﴿الروم‌، ٣٠﴾ قضیۀ حضرت ابراهیم، بر این مسأله دلالت دارد قٰالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هٰذٰا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كٰانُوا يَنْطِقُونَ ﴿الأنبیاء، ٦٣﴾ مسألۀ حضرت ابراهیم راجع به پرسش خورشید و ستارگان و ماه بر این قضیه دلالت دارد و آیات قرآنی که تمام اینها اثبات مبدأ و صانع را می‌کند با ادلۀ فطری و با دلالت عواطفی بر این مطلب دلالت دارد از نقطۀ نظر نقلی و اما از نقطۀ نظر عقلی و وجدانی و شهودی هم این مطلب قابل برای تأمّل بدون هیچ شکّ و شبهه‌ای، در اینجا هم مسأله به همین منوال است.