فطرت انسان و غایت خلقت

فطری بودن ترتّب و تعاقب غایت و هدف بر خلقت انسان

یکی از مسائل فطری، ترتّب و تعاقب غایت و هدف بر خلقت انسان است؛ یعنی نمی‌شود که این انسان با توجه به این شرایط و استعدادات و ملکات، بدون هدف خلق شود. این یکی از مسائلی است که مورد نظر و اثبات قانون فطرت است؛ اگرچه ممکن است این مسئله مانند مسئلۀ اوّل یک حضور علمی برای انسان در همۀ مراحل و مراتب نداشته باشد، گاه‌گاهی هست، بیاید، برود، جرقّه‌هایی بزند، و این‌طور نباشد که همیشه برای انسان مثل حضور عینی وجود خود انسان و به علم حضوری باشد بلکه این در وجود انسان هست و با مختصر عنایت و تأمّلی برای انسان روشن و آشکار می‌شود. خداوند متعال خلقت انسان را براساس این مسئلۀ فطری در قرآن بیان می‌کند:

یکی از آیاتی که دلالت بر این مطلب می‌کند آیۀ: ﴿أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَٰكُمۡ عَبَثٗا وَأَنَّكُمۡ إِلَيۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ﴾¹ است که دلالت می‌کند بر هدف و غایتی که از این خلقت برای انسان هست. در این آیه می‌فرماید که زندگی شما عبث نیست، شما به ما برمی‌گردید؛ یعنی این‌طور نیست که یله و رها باشید، بالأخره بعد سر و کارتان با ما خواهد بود.

منافات داشتن گذران زندگی در این دنیا به هر کیفیتی با خلقت انسان

ما از اینجا استفاده می‌کنیم که گذران زندگی در این دنیا بأیِّ‌نحوٍکان و به هر کیفیتی با خلقت انسان منافات دارد. اگر کسی بخواهد که در این دنیا هر طوری بیاید و هر طوری برود و هر ظلمی بکند و هر کسی را بکشد و هر تجاوز و غصبی را انجام دهد، این کارها با ﴿أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَٰكُمۡ عَبَثٗا﴾ منافات دارند.

کیفیت رجوع به پروردگار

رجوع به پروردگار باید رجوع منطقی باشد؛ والاّ اگر آدم کافر به خدا رجوع کند، آدم مؤمن هم رجوع کند پس ﴿وَأَنَّكُمۡ إِلَيۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ﴾ چه معنا دارد؟! چون بحث فقط صرف رجوع است! اما صرف رجوع [کافی] نیست بلکه صرف رجوع با عمل صالح است، صرف رجوع است با ارائۀ یک حیات طیبه است. پس آیۀ ﴿أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَٰكُمۡ عَبَثٗا وَأَنَّكُمۡ إِلَيۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ﴾ با گذراندن حیات به هر نحوی در تعارض است.