جلسه ۱۹

در اینجا ما متوجه می‌شویم که این الآن دیگر در اینجا در مقام عناد است، حالا که این در مقام عناد شد، امام صادق علیه السلام، این دیگر مال امام صادق است، عبور می‌کنند از او در مسجد الحرام و می‌بینند که با ابی حنیفه نشسته، ابی حنیفه آن طرف و سفیان ثوری هم این طرف، اینها نشستند و اطراف اینها جماعتی جمع شده‌اند، حضرت به آن اصحابشان می‌فرمایند هولآء الصّادّون عن سبیل اللَه! اینها هستند که مردم را از راه خدا سدّ می‌کنند! هم ابی حنیفه هم سفیان! یعنی هر دوی اینها. خب می‌توانیم بگوئیم اینها از روی عُتوّ و عناد آمده اند این کار را کرده اند. حضرت مطلب را برایش بیان می‌کند و بعد قبول نمی‌کند و می‌آید موجب انحراف مردم می‌شود از راه خدا و از[مسیر حق].

حالا اگر ما باشیم و سفیان ثوری که ببینیم که بیاید و انکار این مسائل بدیهی و انکار این قضایا را بکند از روی عناد و از روی[غرض]، خب ما دربارۀ آنها چه حکم می کنیم؟ خلاصه مسأله ای که در اینجا مطرح است این قضیۀ عناد است، لذا حضرت به او عنوان صاد عن سبیل اللَه می‌دهند.

از مجموع روایاتی که تا به حال در باب القاء شبهه و یا قبول شبهه، از روی عناد یا غیر عناد مطرح شد، ما استفاده کردیم که بیان شارع منقولاً، این بیان شارع بر عدمِ عقاب و بر عدم مواجهۀ تبعات انحراف عقیده است در مواردی که آن شبهه از روی عناد نباشد و شکّ نسبت به ضروریی از ضروریات دین و مبنایی از مبانی دین، از روی عناد تحقق پیدا نکند. ما این مطلب را استفاده کردیم.

حالا فردا بحث عوض می‌شود و در یک مسألۀ دیگر، ما بحث ارتداد را در پی می‌گیریم و [بعد از بیان] مطالبی که بعداً می‌آید، انشاءاللَه شروع می‌کنیم اینهایی که را بحث کردیم، جمع کردن.