جلسه ۱۶

پس فی حد نفسه در این آیه تصریح است بر اینکه ابراز مرام مخالف، نفس الابرازش بلا مانع است. چرا؟ به جهت اینکه يَسْتَمِعُونَ اَلْقَوْلَ هر کلامی را بشنود، هر کلامی را تأمل کند، هر کلامی را تفکر کند فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ و بعد احسن او را متابعت کند.

سؤال: اگر ما ملاک را گرفتیم در استماع و تبیعت احسن، دیگر چه کاری به غرض گوینده داریم؟ این حرف حتی با عناد هم گفته بشود شخص آزادی بیان دارد بنابراین... 

جواب: بحث، بحث آزادی نیست. فرض کنید وقتی که ما یک مطلبی را بخواهیم از کسی بشنویم اصلاً می‌گوییم این خروج موضوعی دارد به جهت اینکه وقتی انسان از یک شخصی کلامی را بشنود اگر از اول بداند که این شخص به نیت غرض و افساد آمده این کلام را گفته، در این صورت اصلاً بحث می‌رود روی تحمل دواعی، نه اینکه بحث برود روی طرح یک نظریه و طرح یک بیان. مثلاً اگر یک نفر آمده است و می‌خواهد شما را نصیحت کند ولی منظورش این است که بین شما و دیگری را به هم بزند، از اول شما اصلاً به حرف او گوش نمی‌دهید نه اینکه گوش بدهید و بعد فکر کنید ببینید او چه می‌گوید؟ چون از اول به منظورش پی بردید. منظور این شخص افساد است. یعنی خودش با زبان بی‌زبانی می‌گوید من می‌خواهم افساد کنم، وقتی که می‌خواهد افساد کند اصلاً از مقوله خارج می‌شود. مقولۀ اول، مقولۀ بیان بود، بیان حکمی بود، بیان مسألۀ اخلاقی بود.[ولی] این مقوله، مقولۀ افساد است. حالا با توجه به اینکه می‌دانید این می‌خواهد بین شما دو تا را به هم بزند شما می گویید که حالا من به حرفش گوش بدهم؟ نه اینجا دیگر شما وقتتان تلف شده، شما دیگر در اینجا اتلاف وقت کردید بر فرض یک حرف خوبی هم در عباراتش باشد که به واسطۀ این کلام خوب بخواهد غرض سویی را اعمال کند. این اصلاً از مقولۀ استماع می‌رود بیرون و بحث می‌رود در باب عناد و افساد و... می‌رود. چه فرقی می‌کند بین این که کسی با یک عبارات لطیف و ظریف بین دو تا را به هم بزند یا اینکه فرض کنید که بگوید فلان کس به شما فحش داد و با نقل این مطلب بین شما را به هم بزند؟ یا اینکه بیاید عملی را انجام بدهد که نفس آن عمل موجب به هم زدن است؟ اگر کسی بیاید یک همچنین عملی را انجام بدهد فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ است؟! آقا می‌آید می‌گوید فلانی به شما فحش داده! من خودم در فلان مجلس شنیدم که آمدند به شما فحش دادند! خب این که يَسْتَمِعُونَ اَلْقَوْلَ نیست. از اول باید توی دهان چنین شخصی زد و گفت که چرا می‌آیی تهمت می‌زنی؟ چرا می‌آیی اختلاف و... ایجاد می‌کنی؟ یعنی کسی که در مقام غرض ورزی باشد اصلاً از این مقوله خارج است. عرف این را در یک مقولۀ دیگر قرار می‌دهد. در مقولۀ اقدام عملی قرار می‌دهد نه در مقولۀ طرح یک مبحث و ایده و عقیده. این را اصلاً داخل در تحت یک مقولۀ دیگر قرار می‌دهد. فَبَشِّرْ عِبٰادِ مقوله، مقولۀ طرح بیان است، طرح عقیده است، این را می‌خواهد بگوید نه اینکه آن کسی که قصدش افساد است آن اصلاً در فَبَشِّرْ عِبٰادِ نمی‌آید و آن را باید زد توی دهانش و اصلاً او کنار انداخت.