جلسه ۱۳

بنا بر این با توجّه به این قضیّه عملاً مستحیل است که ما حکم کنیم تکلیفی بر مکلّف تعلّق بگیرد با توجه به این مقدّمات و با توجه به نتیجه ای که مترتب بر این مقدّمات است و مصداق لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ مٰا آتٰاهٰا در اینجا خواهد شد چرا؟ چون این عدم تکلیف که الان بر این مکلّف آمده به واسطۀ نتیجۀ مترتبۀ بر مقدّمات است و چون نتیجه تابع اخس مقدمتین هست پس بنابراین حکمی هم که مترتب بر نتیجه است تابع اخس مقدمتین خواهد بود وچون آن مقدمتین یا مقدمات، این ها معلول و مُنشاء از عوالم خارجی و تجربیات و ذهنیّات و یک سری مسائلی است که بسیاری از آنها در اختیار مکلّف نیست بنا براین، مثل این که فرض بکنید من باب مثال یک مکلّفی به هیچ وجه من الوجوه این صفور را منافی با عفّت نمی بیند. در یک فرهنگی هست و بی حجابی را یک حق طبیعی و یک مسألۀ عادی برای ابراز و اظهار در جامعه می بیند و واقعاً این طور در این فرهنگ بار آمده و کسی هم نبوده که با او بحث و صحبت بکند، پس بنا براین روی چه معیاری اگر آمد و گفتش که من باب مثال حجاب جزو ضروریات دین نیست و اصلاً بی حجابی جزء دین است، ما حکم به کفرش بکنیم؟ حکم به ارتداد بکنیم و اعدام؟ چرا؟ چون فرهنگ و آن سقافه ای که این مکلّف در آن سقافه و در آن فر هنگ تر بیت شده، آن سقافه و فرهنگ، صفور را منافی با عفت و دین نمی بیند تا این که بخواهد این عملِ بر خلاف دین را انجام بدهد.

پس روی این حساب اگر موضوعی برای مکلّف محقّق شد و آن موضوع بر اساس عدم وصول و عدم بلوغ به یک حقیقت شرعی و تشریعی و یک مسأله و حکم تشریعی بود، این مصداق لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ مٰا آتٰاهٰا خواهد بود و این اصلاً در اختیار او نیست، اصلاً نمی داند که چه انجام بدهد و شکّ و تردید از مسائلی است که ممکن است برای خیلی از افراد پیدا بشود.