جلسه ۱۳

بناءً علی هذا اگر شخصی واقعاً آن علمی که کافی باشد برای استنباط حکم و برای اعتقاد به یک حکم ضروری، آن علم را نداشته باشد شامل حدیث رفع خواهد بود و عواقب آن بر او بار نمی شود و احکام مترتبۀ بر عناد و مترتبۀ بر علم، علم به معنای اعتقاد، آن احکام هم بار نمی شود، نه حکم کفر بر او می شود نه حکم نجاست می شود نه حکم افتراق زوجه بر او بار می شود نه حکم تقسیم میراث و اموال بر او بار می شود که تمام این احکام مترتب بر علم است. این شامل رفع ما لایعلمون است. اگر شخصی واقعاً از روی یک اعتقادی و به نظر خودش یک اعتقاد صحیحی، و ترتیب مقدماتی که مقدمات برای او تمام باشد یا مقدمات برای او تمام نباشد الا این که احتمال جدّی برای وجود حکم مخالف با حکم ظاهر بینَ الناس و بین العرف داشته باشد، در این صورت این مصداق برای جهل نسبت به حکم واقعی [قرار می گیرد] و ما لایعلمون برای او در اینجا واقع می شود و صدق می کند. این روایت که رفع ما لایعلمون هست در اینجا بر او صادق خواهد بود. 

از فقرات دیگر این روایت که ما می توانیم از آن استفاده بکنیم البته استفادۀ؟، رفع مااستکره علیه است البته معنای اکراه آنچه که بیان شده معنا، معنای اکراه ظاهری است یعنی مکرهی وجود داشته باشد به معنای اکراه فاعلی و مورد اکراهی. فرض کنید یک شخصی را اکراه می کنند بر اجرای یک عقدی، یک شخصی را اکراه می کنند بر افطار صوم، یک شخصی را اکراه می کنند بر عمل دیگری مثل قتل و امثال ذلک، خب در اینجا رفع مااستکره علیه صدق می کند، احکام مترتبۀ بر اختیار برای این مکره بار نمی شود مانند رفع مااضطروا الیه. خب حالا اگر ما این اکراه را به معنای یک الزام دانستیم، یک الزامی که مکلّف بأی نحوٍ کان ملزم است بر این که یک راهی را برود، اگر این طور بود ما در این صورت نمی توانیم این فرد را مرتد بدانیم، یعنی اگر مکلّف در یک شرایطی واقع شد که واقعاً حالت او حالت اکراه بود یعنی جوری مقدمات برای او ترتیب داده شد و جوری مسائل برای او تحقق پیدا کرد که این خود را عجیب در یک مخمصه و در یک تشکیک فکری و تردید اعتقادی دانست که لاجَرَم و لامحالَ راهی را اختیار کرد، این هم داخل در این خواهد بود.