جلسه ۱۳

آیۀ دیگر لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ مٰا آتٰاهٰا….. خداوند به آن مقداری که به مکلّف اعطا نموده است تکلیف می کند. خب بحث بر سر این است که اگر یک مکلّفی نسبت به یک قضیه ای شک داشت یا علم او به یک میزان محدودی بود برای وصول به نفس الامر و واقع، به همان مقدار به او تکلیف تعلق می گیرد امّا اگر در یک مورد برایش شک پیدا شد، این خارج از حدود مٰا آتٰاهٰا است. اگر برای یک مکلفی تردید پیدا شد نسبت به یک قضیه ای، این خارج از حدود لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ مٰا آتٰاهٰا….. هست. چون تکلیف به مٰا آتٰا یعنی تکلیف به آن میزان و محدودۀ علمی، به آن میزان، تکلیف است و وقتی که علم در اینجا نداشته باشد و بر اساس تردید باشد تکلیفی در اینجا نیست. یا اینکه تردید ندارد، بلکه بر اساس مقدماتی آن علمی که به دست آورده است آن علم در یک محدودۀ خاص است، باز لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ مٰا آتٰاهٰا شامل این موارد خواهد بود بخاطر اینکه مسأله و آنچه که مدار برای تکلیف و عدم تکلیف هست نتیجه ای است که بر ترتیب مقدمات از سلسلۀ وصول مدرکات عقلیه برای مکلّف پیدا می شود. همان طور که از ترتیب مقدمات ممکن است مکلف به این نتیجه برسد و مصداق لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ مٰا آتٰاهٰا بشود همین طور ممکن است با ترتیب مقدماتی به نتیجۀ خلاف برسد و نتیجه در اختیار مکلّف نخواهد بود، چه طور اینکه خود مقدمات بر اساس ذهنیّات و شرائط و جوانب ممکن است در ذهن مکلّف تصوّر پیدا بکند. پس بنا بر این شرائط و جوانب و میزان ذهنیّت و بصیرت مکلّف، در تشکیل مقدمات نقش اساسی را دارد، این یک مسأله و به واسطۀ مقدّمات نتیجه مترتب بر آن خواهد بود و آن در اختیار مکلّف نخواهد بود.