جلسه ۸

خود مرحوم صاحب جواهر در ضمن بیان این مطلب مطالبی را طرح کرده‌اند که می‌تواند به حلّ این مسأله کمک بکند. مثلاً ایشان فرموده‌اند که بناءً عَلی هذا اگر انسان بداند که به واسطۀ شبهه‌ای، این انکار ضروری کرده، این استلزام انکار نبی نیست، چون نفس شبهه قرینۀ مقیّده است بر اینکه این کلام از روی عناد سر نزده و تحقق پیدا نکرده، این مستلزم انکار نبی نیست. یا اینکه احتمال شبهه بدهد یا اینکه فرد اصلاً جاهل باشد وَ لَم یَنشأ فی دار الاسلام، تمام اینها مواردی است که این استلزام بین این دو مطلب را برمی‌دارد 

سؤال: پس در این صورت خیلی از قضایای تاریخی از دایرۀ کفر و ارتداد خارج می‌شود مثل همین لشکریانی که در مقابل امام حسین ایستادند

جواب: در مقابل؟

سؤال: در مقابل امام حسین ایستادند. ٣٠ هزار نفر که واقعاً از روی عناد نیامدند به جنگ با امام حسین یا لشگریانی که در مقابل امیرالمؤمنین ایستادند غیر از سر دمدارانشان یا در جنگ صفّین و نهروان، در همۀ این موارد ما نمی‌توانیم چنین حکمی صادر کنیم

جواب: حالا راجع به اینها که در مقابل امام حسین ایستادند اوّلاً ما راجع اینها نمی‌توانیم یک همچنین احتمالی را که شما دادید بدهیم به جهت اینکه تمام اینها افرادی بودند که در کوفه بودند و به مسائل و قضایا مطلع بودند، آن فساد دستگاه خلافت اُموی را همۀ اینها دیده بودند، از پشت کوههای قفقاز که نیامده بودند به جنگ امام حسین! به قول حضرت زینب و سجّاد می‌گفتند: انگار ما اُسرای ترک و دیلم هستیم، اسرای ترک و دیلم، اینها اسرایی هستند که بر علیه خلیفه قیام بکنند، اصلاً نمی‌دانند خلیفه میمون دارد، قرَد دارد، ندارد، شارب خمر است و امثال ذلک، هیچی نمی دانند. اما اینهایی که در کوفه هستند ظلم و جنایات ابن زیاد و خلفاء و حکماء و اُمرای از طرف اینها را دیده‌اند و از آن طرف مقام و منائت امام حسین را هم ادراک کردند و از یک طرف پیک و رسول امام حسین برای کوفه آمده، نامه‌هایی که اینها همه برای آن حضرت نوشتند، تمام محاجه و احتجاجاتی که در روز عاشورا و قبل از روز عاشورا حضرت برای آنها کردند، دیگر اگر الاغ بود روز عاشورا می‌فهمید که حق کدام طرف است و باطل کدام طرف است، این که دیگر جای...