اهمیت تاریخ و فهم عرفی در استنباط احکام فقهی

یک ‌دفعه مرحوم آخوند در منبر به علماء گفته بود که أیها الناس، بدانید که الآن فقط مطالعه و تفحص وسائل‌الشیعه برای استنباط احکام شرع کافی نیست بلکه حتماً باید مستدرک را هم مدّنظر قرار دهید. آقای بروجردی مطلب دیگری علاوه بر مطلب ایشان فرمود که وسائل، مستدرک، کتب فقهی و حدیثی شیعه برای استنباط کافی نیست بلکه باید فقه اهل تسنّن را هم ببینید.¹

لزوم مطالعۀ کتب فقه اهل سنت

این مطالب جای تأمل دارد که همۀ فقه اهل تسنّن باطل نیست؛ نمی‌توانیم بگوییم که صددرصد باطل است. خیلی از مسائل وجود دارند که به‌دست شیعه نرسیده‌اند، روایت بوده، سنّت پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بوده، فقه آن زمان بوده است که انسان باید اینها را از کتب آنها بیابد.

تلمیذ: آقای بروجردی از این باب نمی‌گفت. از این باب که آن زمان احکامی بوده است که از ما فوت شده است و در آنجا [منابع اهل تسنّن] هست، ایشان از باب قرینه می‌گفت.

استاد: ایشان فقط به‌خاطر توجه به مسائل تقیّه و غیر تقیّه نمی‌گفتند، ایشان می‌گفتند که دلیل ندارد که همۀ مطالب اهل سنت خلاف باشد.

تلمیذ: فقه شیعه را حاشیه‌ای بر فقه اهل سنت می‌دانستند.

استاد: بله.

تلمیذ: این‌طور که حضرت‌عالی می‌فرمایید، کل تاریخ را هم ذره‌ذره کرده‌اند؛ قرائن حالیه و غیره!

معنای فقه

استاد: بله، تاریخ یعنی همین، فقه یعنی همین، فقه یعنی فهم عرفی، فقه یعنی قرائن و شواهدی که در هنگام نزول شرع و یا در استمرار و بقاء آن شرع مورد توجه افراد بوده است.

هشت سال پیش یک روز مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ من را صدا کردند و یک کتاب در دستشان بود که از نویسنده‌های مصری بود، فرمودند: «این را ببین!» بعد در آن کتاب یک حکایت بود که یک روز خلیفه هارون‌الرشید با فضل بن یحیی برمکی و عده‌ای به شکار رفته بودند و فضل از هارون و بقیه جدا می‌افتد و جداگانه به‌دنبال شکار به راهی می‌رود تا اینکه به خیمه‌ای می‌رسد و او چون تشنه‌ بود می‌ایستد تا آبی بگیرد و بخورد. او نگاه می‌کند و می‌بیند که در دست فضل یک تار است، تار را از او می‌گیرد و می‌شکند. فضل می‌گوید که چرا شکستی؟! او می‌گوید که این آلت حرام است، در دست تو چه می‌کند؟! خلاصه، بین آنها دعوا می‌شود و نزد هارون می‌آیند. هارون می‌گوید که چرا این تار را شکستی؟! این برای خودش است. او می‌گوید که من نهی از منکر کردم و چون دیدم که این آلت موسیقی و حرام است، شکستم.² اگر آن موقع فهم عرفی این بود که از این آلات می‌توان دو استفاده کرد، استفادۀ محلّله و استفادۀ محرمه، هارون می‌گفت که لعلّ اینکه استفادۀ محلّله کند، برای چه شکستی؟! حالا که نگفت معلوم می‌شود که این استفاده محلّله و محرمه، حرف‌های ساختگی امروزی است!