معنای لغوی و فقهی ارتداد

استاد: نه، این منافات ندارد که دو جنبه در آنها لحاظ شود. مثل اینکه شما چند کار را باهم انجام می‌دهید، در عین اینکه چند کار را باهم انجام می‌دهید به همۀ اعمالتان هم ناظر هستید. ولی این از حقیقت وجودی شما جدا است، آنها هم همین‌طور هستند. من‌باب‌مثال شما الآن که به من گوش می‌دهید درعین‌حال هم به من نگاه می‌کنید، هم متوجه چیز دیگری هستید و هم با دستتان کتاب را برمی‌دارید، تمام این اعمال، مختلف هستند و از یک شخص سر می‌زنند. چه اشکالی دارد که مَلکی دائماً در حال سجده باشد و در عین سجده بخواهد عملی را هم انجام دهد؟! آنجا که دیگر تزاحم نیست؛ هم حرکت است و در عین حرکت سجده هم هست و در عین حرکت رکوع هم هست.

در مورد سجدۀ بر آدم هم مطلب همین‌طور است. وقتی که خداوند در حقیقتِ آدم همان سرّ خود را قرار داد ـ در آنجا کاری به نزولش در عالم ماده ندارد، این مطلب به آن مربوط نیست، همان خلقت آدم با همان حقیقت و با همان سرّی که در وجود او هست اما بعد آن حقیقت در عالم ماده هم تجلّی پیدا کرد ـ آن‌موقع مسجود برای ملائکه واقع شده است، نه وقتی که به‌صورت آدم خاکی و گل شد؛ این مراحل بعد از سجده بود.

تلمیذ: پس نمی‌توانیم مسجود شدن را به این معنا بگوییم که ملائکه دائماً در اطاعت امر آدم هستند.

استاد: نه‌خیر، نمی‌توان به آن اطاعت گفت.

تلمیذ: آیا خلقت آدم از همین خاک مادی بوده است؟

استاد: بله، از همین خاک است‌.

تلمیذ: می‌گویند: بهشت آنها بهشت برزخی بوده است.

استاد: آن برای خلقت جسمی بوده است اما برای خلقت روحی این‌طور نیست؛ خلقت روحی و نفسی به جسم کاری ندارد.

تلمیذ: در آن عوالم آیا واقعاً امر حضرت حق مثل امر تشریعی است که ما در این عالم با امر و کلام داریم یا صرف ارادۀ حضرت حق تعالیٰ در مَلَک ایجاد عمل می‌کند؟