معنای لغوی و فقهی ارتداد

 أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

 فرق بین مکتب عرفان و مکتب شیخیّه

فرق بین مکتب شیعه یعنی عرفان و مکتب شیخیّه در این است که در مکتب عرفان، راه معرفت برای همه تا ذات الهی باز است و امام علیه‌السّلام فقط یک مظهریت است که موصل انسان به آن مرتبۀ ولایت می‌باشد که همان مرتبۀ توحید و ذات باشد و بین انسان و امام از نقطه‌نظر مظهریت فرقی نیست؛ یعنی امام علیه‌السّلام در اینجا فقط حکم واسطه را ایفا می‌کند و واسطه‌ای برای رسیدن انسان به مقام توحید.

شیخیّه معتقد هستند به اینکه همان‌طور که در ذات راه نیست، در امام هم راه نیست و بین توحید و ولایت واسطه قائل شده‌اند.

عینیت توحید با ولایت در مکتب عرفان

در عرفان، توحید عین ولایت است. پس کسی که به امام علیه‌السّلام برسد به توحید رسیده است. اما شیخیّه معتقد هستند که بین توحید و ولایت فاصله است و بین ولایت و معرفت انسان هم فاصله است.

تلمیذ: خدا در اینجا عالَم را بیان می‌کند که تمام ملائکه مسخّر وجود انسان هستند و شیطان مسخّر نیست.

استاد: نه، تمثیل نیست بلکه یک واقعیت است. یعنی وقتی که خداوند به‌واسطۀ خلقت آدم، ملائکه را بر آن حقیقتی که در وجود آدم هست مطلع کرد، او را امر به سجده کرد. البته این دلیل بر این نیست که این حقیقت فقط در خصوص آدم قرار دارد، بلکه در همۀ افراد قرار دارد. یعنی اگر کسی غیر از آدم به‌جای حضرت آدم بود دوباره مسجود ملائکه قرار می‌گرفت، یعنی حضرت آدم در اینجا به‌عنوان نمایندۀ بنی‌آدم مسجود واقع شده است. اما تعلیق حکم به وصف مُشعر به علّیت است، این‌طور نیست که اصلاً سجده‌ای درکار نبوده است و به‌طورکلی قضیه و مسئله تخیلی و سمبلیک بوده است.

تلمیذ: یعنی آیا یک قضیۀ خارجی بوده است که تحقق پیدا کرده است؟!

استاد: بله، طبعاً خارجی بوده است‌.