مرتب سازی:
جلسه ۵
2جواب: خارجی بوده،
سؤال: تحقق پیدا کرد؟
جواب: خب بله
سؤال: ملائکه سجده کردهاند؟
جواب: ملائکه سجده کردهاند، چه اشکالی دارد؟
سؤال: ملائکۀ مقربین که در عالم ماده و صورت نیستند،
جواب: به ماده و صورت کار نداریم
سؤال: آدم که خلق شده از طین، در عالم ماده و صورت خلق شدند، سجدهای که در آن عالم بوده چگونه نسبت به این عالم تحقق پیدا میکند و این مسجود واقع میشود؟
جواب: مگر ملائکه خدا را سجده نمیکنند؟
سؤال: یک بحث هم همین جا است که این سجدۀ ملائکه یعنی چه؟ واقعاً سر بر خاک میگذارند یا نه یک معنای دیگری است، به معنای امتثال امر است، یعنی اینکه هیچ ارادهای از خود ندارند، هیچ اختیاری ندارند، هر چه که خدا اراده کند آنها انجام میدهند؟
جواب: ….وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ … ﴿الإسراء، ٤٤﴾ چیست؟
سؤال: همین را میخواهم بگویم، همین مسأله است برای من؟
جواب: میدانم. آیا تسبیح به معنای حرکت زبان است؟
سؤال: نه.
جواب: سجده هم همان است، سجده اظهار عبودیت است کلٌّ بحسبه
سؤال: اظهار عبودیت یعنی هیچ اراده و اختیار نداشتن
جواب: چرا؟
سؤال: عبودیت معنایش این است دیگر.
جواب: اظهار عبودیت. چرا اختیار ندارند؟
سؤال: میخواهم بگویم خود محل ظهور ارادۀ حق واقع شدن. یعنی عبودیت محض هم همین میشود دیگر.
جواب: میدانم، من منظور شما را متوجه نمیشوم، ببینید اظهار عبودیت کردن به معنای سجده است. الآن خدا امر میکند که این ملک برود این کار را انجام بدهد، اظهار عبودیتش به این است که حرکت کند نَحوَ المأمورُ به، به این ملک میگوید این کار را انجام بده، اظهار عبودیت به این است که میرود و این کار را انجام میدهد و با اختیار هم انجام میدهد نه مضطراً و مجبوراً، منتهی در آنجا چون عقل به فعلیّت رسیده جنبۀ خلاف در آنها تحقق ندارد ولی باز آنها همه روی اختیار انجام میدهند …. لاٰ يَعْصُونَ اَللّٰهَ مٰا أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ مٰا يُؤْمَرُونَ ﴿التحریم، ٦﴾