جلسه ۵

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

فرق بین مکتب شیعه (یعنی عرفان) و مکتب شیخیّه در این است که در مکتب عرفان راه معرفت برای همه تا ذات الهی باز است و امام علیه السلام فقط یک مظهریت است که موصل انسان است به آن مرتبۀ ولایت که همان مرتبۀ توحید و ذات باشد و از نقطۀ نظر مظهریت، بین انسان و بین امام فرقی نیست. یعنی امام علیه السلام در اینجا فقط حکم واسطه را ایفاء می‌کند، واسطۀ رسیدن انسان به مقام توحید.

شیخیّه معتقد هستند به اینکه همان طوری که در ذات راه نیست در امام هم راه نیست و واسطه قائل شدند بین توحید و بین ولایت.

در عرفان توحید عین ولایت است پس کسی که به امام علیه السلام برسد به توحید رسیده است امّا در شیخیه اینها معتقد هستند که بین توحید و بین ولایت فاصله است و بین ولایت و بین معرفت انسان هم فاصله است... 

سؤال: خدا عالم را در اینجا دارد بیان می‌کند که تمام ملائکه مسخّر وجود انسان هستند و شیطان مسخّر نیست بلکه شیطان...

جواب: نه یک تمثیل که نیست، یک واقعیت است یعنی به واسطۀ خلقت آدم، وقتی که خداوند ملائکه را مطلع کرد بر آن حقیقتی که در وجود آدم هست، آن را امر به سجده کرد البته این دلیل بر این نیست که فقط در خصوص آدم این حقیقت قرار دارد، در همۀ افراد قرار دارد یعنی اگر به جای حضرت آدم کسی غیر از آدم هم بود باز مسجود برای ملائکه قرار می‌گرفت در اینجا. یعنی حضرت آدم در اینجا به عنوان نمایندۀ از بنی آدم مسجود واقع شده امّا تعلیق حکم به وصف مُشعر به علیّت است نه اینکه سجده‌ای در کار نبوده اصلاً و به طور کلی قضیه و مسأله، یک مسألۀ تخیلی هست، سمبلیک است، نه اینها نیست.

سؤال: یعنی یک قضیۀ خارجی بوده؟