انواع ارتداد و ذکر بعضی از روایات

«فلمّا انتهینا إِلی القومِ جَعَلَ بیننا و بینَه أمارةً فقال: إِذا وَضعتُ یدِی علیٰ رأسِی فَضَعُوا فِیهِمُ السِّلاح» یعنی یک علامت گذاشت که اگر من این کار را کردم، شما آنها را بکشید. «فقالُوا نحنُ نصاری فأسلَمنا لا نَعلمُ دِیناً خیراً مِن دِینِنا» یعنی اسلام. «ثُمّ عَرَفَنا أنّهُ لا خیرَ فِی الدِّینِ الّذِی کنّا علیهِ فرَجعنا إِلیهِ» یعنی دوباره برگشتند و نصرانی شدند، «فدَعاهُم إِلی الإِسلامِ ثلاث مرّاتٍ فأبَوا» اباء کردند.

این روایتی است که در مورد اینها است و دلالت می‌کند بر اینکه اینها در مقام مقاتله برآمدند، لذا این شخص با اینها مقاتله کرد.

تلمیذ: مرتدین که در مقام مقاتله نبودند؟!

استاد: حضرت با مقاتلین‌ جنگیدند نه با افرادی که جنگ نکردند؛ یعنی با آنهایی که در مقام قتال بودند جنگیدند.

استتابۀ ثلاثة ایام، حکم تخفیفی در مقام عدم عناد

این روایت تأیید می‌کند که استتابۀ ثلاثة ایام یک حکم بتّی نیست بلکه یک حکم تخفیفی است در مقام عدم عناد. اما اگر در مقام عناد باشد، اصلاً استتابۀ ثلاثة ایام نمی‌خواهد. این تأیید مطلب ما بود.

روایت هفتم:

مُحمّدُ بن علیّ بنِ الحُسینِ قال: قال علی علیه‌السّلام: «إِذا أسلمَ الأبُ جرّ الولدُ إِلی الإِسلامِ فمَن أدرکَ مِن وُلدِهِ دُعِی إلی الإِسلامِ فإنْ أبی قُتِلَ و إِن أسلمَ الولدُ لم یَجُرَّ أبویهِ و لم یکنْ بینَهُما مِیراثٌ».¹

ولد هم باید به اسلام منتسب شود. این هم روایتی است که اگر احد ‌الأبوین مسلم باشند، مرتد ملّی یا فطری است.

بحث دیگر دربارۀ أنّ المرأة المُرتدّة است که لا تُقتلُ بل تُحبسُ و تُضربُ و یضیقُ علیها المرأةُ المرتدة.²

روایت اول: این روایت مرحوم شیخ طوسی است:

مُحمّدُ بنِ الحسنِ بِإِسنادِهِ عن مُحمّدِ بنِ علِی بنِ محبُوبٍ عن یعقوب بنِ یزِید عنِ ابنِ أبِی‌عُمیرٍ عن حمّادٍ عن أبِی‌عبدِاللّهِ علیه‌السّلام فِی المُرتدّةِ عنِ الإِسلامِ قال: «لا تُقتَلُ و تُستَخدَمُ خِدمةً شدِیدةً و تُمنَعُ الطّعامَ و الشّرابَ إِلّا ما یُمسِکُ نَفسَها و تُلبسُ خَشِنَ الثِّیابِ و تُضرَبُ علی الصّلواتِ.»³