معنای ارتداد و ذکر بعضی از آیات و روایات در این باب

تلمیذ: شاید به شبهه‌ای این لوازم را لازم نمی‌داند؛ مثلاً معتقد است که پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم این احکامی را که آورده درست است ولی برای آن زمان بوده است دون این زمان. آن‌وقت منکر می‌شود و می‌گوید که برای این زمان نیست.

استاد: نه‌خیر، ما دربارۀ این بحث نمی‌کنیم. آنچه که به ایشان گفتم و نتوانست جواب دهد این بود که یک‌وقت شما در حکمی از احکام شک می‌کنید و می‌گویید که مثلاً حکم صوم برای صحّت بدن است، «صُوموا تَصّحوا»¹. این «صُوموا تَصحّوا» آیا تمام‌الملاک در این حکم است یا جزءالملاک است؟ نتیجۀ این صوم چه می‌شود؟ من‌باب‌مثال نتیجۀ صوم این است که مواد چربی و کلسترول و تری گلیسیرید مضرّ برای خون و دَم را ازبین می‌برد. بسیار خوب، الآن یک دارو و دوایی کشف می‌شود که به‌واسطۀ آن می‌توانیم تمام کلسترول، دم، تری گلیسیرید، تمام سمومات، اسید اوریک، اوره‌ و همۀ اینها را در مدت یک هفته ازبین ببریم! بنابراین اگر این شبهه هست، دیگر صوم کنار می‌رود و وجوب صوم هم ازبین می‌رود. انسان می‌تواند به او بگوید که وجوب صوم جدای از صحّت است، وجوب صوم برای تقرّب است و احکام شرع، فقط برای ملاکات ظاهری نیامده‌اند. ملاکاتِ نود درصد از احکام شرع، ملاکات روحانی و تقرّب إلی‌ الله است و اگر شما صد کیلو از این دوا را هم بخورید، وجوب صوم برداشته نمی‌شود! بله، یکی از علل صوم همان صحّت و سلامتی برای بدن است. انسان این‌طور به آن فرد، مطلب را می‌فهماند. به این ارتداد نمی‌گویند؛ یعنی این صحیح است.

طریقۀ بحث کردن با شخص منکر احکام دین

اما اگر شخصی بگوید که اصلاً بنده نماز را نمی‌خوانم، و نمی‌خواهم بخوانم! پیغمبر اصلاً بی‌جهت گفته است! این شخص می‌خواهد این مطلب را بگوید که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم از طرف خدا آمده و بعثت رسول بوده اما احکامی را که این رسول می‌فرماید قبول ندارم! یعنی اگر همین رسول الآن بیاید و در مقابل من بایستد و بگوید این کار را انجام بده و واجب است، من انجام نمی‌دهم! من اشکالم به او این بود که گفتم: اگر شما توحید را قبول دارید و اگر بعثت رسول را قبول دارید، بعثت رسول یعنی چه؟! یعنی فردی که طبق نظر خود مطلبی را عنوان نمی‌کند. شخصی که بصیرت و عین او به مسائل غیبی و ملکوتی باز شده است، شخصی که از نفس و هواهای نفسانی و شوائب نفسانی عبور کرده است، شخصی که در تلقّی وحی اشتباه نمی‌کند، شخصی که در حفظ وحی اشتباه نمی‌کند، شخصی که در ادا و القاء وحی اشتباه نمی‌کند، اگر این شخص به انسان بگوید: «واجب است»، آیا انسان می‌تواند بگوید: «انجام نمی‌دهم»؟! فرض این است.