مرتب سازی:
جلسه ۲
2مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ این به معنای بازگشت و رجوع است، ارتدَّ، یرتَدُّ، از، ردّ است. ردّ یعنی بازگشت. شما وقتی که کتابی را به یک شخصی میدهید، او کتاب را به شما برگرداند و ارجاع بدهد، میگویند « رَدَّهُ » برگرداند، ارجاع داد.
ارتداد به معنای ردّ عقائدی است که ابتداءً یک شخصی آن عقائد را معتقد میشود و بعد از اعتقاد به آن عقائد، یعنی یقین به آن عقائد، که این جنبۀ یقین باید در اینجا لحاظ بشود، بعد از یقین به این عقائد، این عقیده را برمیگرداند و ردّ میکند این عقیده را و این عقیده، توأم با حجود و انکار است، که دقت در معنای حجود هم این معنا را میدهد یعنی نکتۀ لطیفی است در جحد، جحد یعنی انکار، « جَحدَ » یعنی أنکَرَ.
یک وقتی شما اعتقاد به یک مطلبی ندارید، خب اعتقاد ندارید میگوئید فلانٌ لم یَعتَقد بذلک، اعتقادی ندارد. مثل اینکه من اعتقاد ندارم که برف آمده، ثلج آمده، مَطَر آمده، اعتقادی ندارم. میگویم که إنی لم اَعتَقد بنزول المَطَر.
یک وقتی نه، میبینم مَطَر را که آمده، علم دارم به نزول مَطَر، در عین حال جحد میکنم، جحد در اینجا، در لغت به معنای« علم به شیء و انکار شیء» است و این نکته، نکتۀ لطیف و دقیقی است که در اینجا [باید این مطلب را ما مدّ نظر داشته باشیم،] چون در بعضی روایات هم آمده و این نکته، کلید اصلی برای مبحث ماست. ما دَر باب ارتداد، حجد را لازم داریم، نه عدم الاعتقاد را، عدم الاعتقاد را به آن ارتداد نمیگویند. حجد را به آن ارتداد میگویند.
خب در اینجا میگویند: يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اَللّٰهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى اَلْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى اَلْكٰافِرِينَ…
کسی که برگردد، رد کند و جحد کند اعتقادی را، خداوند اقوامی را میآورد که اینها مدافع دین هستند. نکتهای که در این آیۀ شریفه هست - و انشاء اللَه فردا دربارهاش باز صحبت میکنیم - این است که مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِکسی که از دین برگردد. کی انسان از دین برمیگردد؟ یعنی دینش را کنار بگذارد، یک وقتی فرض بکنید که انسان میآید میگوید که در حج، ذبیحه وجود ندارد، یک وقتی انسان میآید میگوید که در شک بین ثلاث و اربع، نظر من بر بطلان صلاة است، این یک مطلب است. این را ارتداد نمیگویند، ردّ عن دینه نمیگویند. کسی که من باب مثال در یک مسألۀ فرعی اظهار نظری میکند، این را نمیگوید که من یرتّد عن دینه، اظهار نظر و بیان عقیدهای در یکی از مسائل فرعی دین(فرعیه)، این ارتدّ عن دینه نیست. پس ارتداد به چه گفته میشود؟