جلسه ۱۰۸

مطلب ديگر اينكه، آيا تجاوز و فراغ، اين دو قاعده است يا اينكه يك قاعده است؟

خب شكي نيست در اينكه قاعدۀ فراغ را در مورد صحت فعل عنوان كردند و قاعدۀ تجاوز را در مورد تجاوز از محل عنوان كردند نه در مورد صحت، يعني بحث، بحث صحت نيست، در مورد فراغ، بحث، بحث صحت است، يعني اگر از محل تجاوز كردي و داخل در فعل غير شدي، در شك در صحت، قاعدۀ فراغ مي‌آيد ولي در بحث تجاوز اين طور نيست، بحث صحت را نمي‌كند، مي‌گويد اگر از يك محل تجاوز كردي و داخل در غير شدي، در اينجا بايستي كه شما اعتنايي به شك نكني، بحث صحت را مطرح نمي‌كند.

لذا در اينجا متعلق به شك را دو چيز قرار دادند، يكي در قاعده فراق متعلق شك، صحت فعل است، در قاعدۀ تجاوز، متعلق شك، اتيان اجزاء است، به صحت فعل و اينها كار ندارد، البته عدم اتيان اجزاء لازمه‌اش عدم صحت فعل است و اتيان اجزاء، صحت فعل است، اما بحث در اين است كه آن در خود اجزاء است و صحت به اصل فعل برمي‌گردد، به عبارت ديگر، قاعدۀ فراغ بعد از اتمام از صلاة است من باب مثال، بعد از اتمام از يك فعل استقلالي است، اما قاعدۀ تجاوز، بعد از فراغ از اجزاء است، تك تك اجزاء خود صلاة است، لذا متعلقش فرق مي‌كند، آن متعلقش كل صلاة مشكوك است. آن متعلقش اجزاء صلاة مشكوك است. 

اقوال در اينجا مختلف است: مرحوم نائيني كلامشان در اينجا حاكي از اين است كه، نه، اينها اصلاً يكي است. خب عبارات در اينجا مختلف است. بعضي از اَعلام قائل به دوئيت بين اين دو قاعده هستند كه قاعدۀ تجاوز براي خودش يك قاعدۀ جدايي است، قاعدۀ فراغ هم، يك قاعدۀ جدايي است، آن مربوط به تمام فعل است، آن مربوط به اجزاء فعل است، الآن در بحث آمدند قاعدۀ تجاوز و فراغ را يكي كردند، اما هر كدام براي خودش جداست. بعضي‌ها قائل به وحدت اين دو قاعده شدند.