جلسه ۱۰۴

مسالۀ دیگر که در اینجا هست این است که فرض کنید که در مورد قیود این رکوع و سجود، اذکار این یا فرض کنید که در مورد شرایط این مثل طهارت و نجاست و اینها، آیا باید این را داخل در مستثنی قرار بدهیم یا داخل در مستثنی منه؟ یعنی اگر فرض کنید که رکوع را انجام داد اما دستش را روی رکبت الرجز در اینجا قرار نداد یا فرض کنید که من باب مثال رکوع را انجام داد و ذکر رکوع را این انجام نداد، این در اینجا چه است؟ یا مثلاً فرض کنید که سجده را در یک موضعی انجام داد که آن موضع موضع نجس است، طهارت خبثیه هست در آن موضع، مهری را که آن مهر را گذاشته آن مهر مهر متنجسی بوده، از شرایط سجده طهارت مواضع سجده است که بایستی طاهر باشد و اینها، خب این در اینجا چه باید بکند؟ اجزاء و شرایط، مقوّم این جزء نیستند از باب اجزاء حدیّه، آنچه که از باب اجزاء حدیّه مقوّم برای جزء است آن عبارت است از همان کیفیتی که عرف این را رکوع می‌داند، خم شدن و انحناء تا هنگامی که این دست به رکبه برسد یا اینکه فرض کنید که انحناء در جلوس تا وقتی که جبهه به ارض برسد. این اجزاء و حدیّه برای این ارکان در اینجا هستند. اما شرایط دیگر دخالتی در اجزاء حدیّه ندارد، به عبارت دیگر مقوّم نیست بلکه شرایط، اینها شرایط صحت هستند. و وقتی که مصلی این شرایط صحت را اتیان نکرد نه تعمداً بلکه نسیاناً و سهواً، خب این داخل در مستثنی منه است و همان لاتعاد شامل این اجزاء و شرایط خواهد بود.

نکته‌ای که در اینجا هست این است که- و این نکته را در سایر موارد هم ما مشاهده می‌کنیم- ما در خیلی از روایات یا ادله، لسان دلیل لسان حصر است یا لسان استثناء است. در لسان حصر و لسان استثناء این مساله هست که استفادۀ حصریت یا استفادۀ حصریت احکام بر این موضوع باید در اینجا بشود اما در بعضی از موارد ما می‌بینیم که استفادۀ حصریت نمی‌شود و این خلاف بلاغت است مگر اینکه شارع...