جلسه ۹۵

آقایان در اینجا می‌فرمایند علت اینکه در این موارد قرعه هست این است که یا احتیاط در این موارد متعذر است یعنی غیرممکن است احتیاط، فرض کنید که در این مواردی که اصلاً امکان ندارد احتیاط کردن، مثلاً عبدی را مولا وصیت کرده به عتقش، در اینجا احتیاط می‌کند؟ خب امکان ندارد احتیاط کردن. یا اینکه انسان می‌داند یک طفلی آزاد است و یک طفلی عبد یا امه است، خب اصلاً امکان ندارد احتیاط کردن در آنجا، یعنی متعذر از احتیاط است و یا اینکه به واسطه‌ی توالی و مسائلی این احتیاط متعسر می‌شود و موجب ضرر و هرج می‌شود و چون شارع راضی به ضرر عظیم نیست، از این باب حکم به قرعه می‌کند در اینجا. در این مورد است که شارع قائل به قرعه شده.

اولاً در این کلام مسأله‌ی اول این است که شما چطور در مورد ضرر عظیم قائل به رفع ید از اجتناب هستید در صورتی که یک حکم شرعی اولاً بلا اول بر مورد جاری شده باشد و تعلق گرفته باشد؟ عنوان ضرر و اجتناب از ضرر و ایجاب ضرر حکم شرعی را در مرحله‌ی متأخر از تعلق حکم شرعی است. اگر فرض کنید که در یک موردی حکم شرعی قبل از تعلق ضرر، تعلق گرفته باشد و قبل از تحقق ضرر، حکم شرعی تعلق گرفته باشد، در آنجا ولو ضرر ضرر عظیم است، مسأله‌ی دیگری در آنجا خواهد بود نه اینکه در آنجا قائل به قرعه شدن و اینها باشد. اگر فرض کنید که من باب مثال در یک اناء بسیار بزرگی که مملو از روغن است یک دم بیافتد یا یک نجاستی بیافتد ولو ضرر ضرر عظیم است در اینجا کل این اناء متنجس می‌شود و واجب است احتزاز از آن، دیگر این روغن را نمی‌شود خورد، فقط انسان می‌تواند در موارد دیگر استفاده کند، روغن مالی کند، به کله‌اش بمالد، سابق که روغن مالی می‌کردند، یا اینکه فرض کنید که با آن مثل قدما چراغ روشن کند که خب چراغ‌های روغنی... ، اما خوردن این روغن حرام می‌شود ولو اینکه ضرر عظیمی هم مترتب شود. صرف تعلق ضرر عظیم موجب رفع شناء و حلیت در این ما نحن فیه نخواهد بود و این بحث ضرر یک بحثی است که بعد از تعلق تکلیف می آید.