مرتب سازی:
جلسه ۹۵
4پس بنابراین اگر این ضرر یک عنوان عقلایی داشته باشد این جهت عقلاییه هست که این را محرّم میکند و اگر نداشته باشد محرّم نمیکند. اینجا را میگوییم شبهات حکمیهای که این شبهه از ناحیهی موضوع در اینجا آمده است یعنی از ناحیهی اشتباه در موضوع آمده، نمیدانیم که آیا در اینجا ضرر متحقق هست یا نیست؟ این یک.
ثانیاً مقدار ضرر را ما نمیدانیم چقدر است؟ مقدارش هم برای ما مشخص نیست. گیرم بر اینکه بر شرب توتون عنوان ضرر بار میشود تا چه حد بار میشود؟ آیا بر یک پک هم عنوان ضرر بار میشود و محقق میشود یا نه؟ و اگر این طور بود دیگر ما نمیتوانیم فرض کنید که حکم به حرمت شرب توتون کنیم بایِّ نحوٍ کان و بای نحو [الامکان.] این از باب مثال.
عرض شد که شبهات حکمیه بر دو قسم است:
یا شبهات حکمیهی بدویه است
و یا حکمیهی مقرونۀ به علم اجمالی است.
در شبهات حکمیهی بدویه لاشک و لا شبهه که اصلاً جا جای قرعه نیست به جهت اینکه معنا ندارد فرض کنید که در مورد شرب توتون که ما نمیدانیم آیا این شرب توتون حلال است یا حرام؟ قرعه بیاندازیم و به حلیت و حرمت در اینجا قائل بشویم. به جهت اینکه ادله در اینجا موجود است و در کتاب و سنت ادله هست یا این داخل است در تحت حلیت و قواعد حل یا داخل میشود در تحت قواعد حرمت. پس بنابراین جهل دیگر در اینجا معنا ندارد و لکل امر مجهول شامل مانحن فیه به هیچ وجه نخواهد بود. این شبهات حکمیهی بدویه.
نوبت میرسد به شبهات حکمیهی مقرونۀ به علم اجمالی، باز در اینجا فرض کنید که من باب مثال صلاة ظهری که دوران امر است بین وجوب به صلاة ظهر و بین صلاة جمعه، خب در اینجا یا ما باید قائل به احتیاط شویم اگر جمعش جایز باشد یا قائل به تخییر شویم اگر جمعش جایز نباشد. یعنی حکمش در شرع و در روایات آمده است. پس بنابراین در اینجا دیگر شبههای باقی نمیماند تا اینکه ما در اینجا قائل به قرعه شویم. فرض کنید که قرعه بیاندازیم آیا نماز جمعه برویم یا قرعه بیاندازیم که هیچ وقت نماز جمعه نرویم! این در اینجا، در ما نحن فیه باز نمیآید. جا برای آن نیست چون شبهات حکمیهی مقرون به علم اجمالی است چه جمعش ممکن باشد به نحو احتیاط یا جمعش غیرممکن باشد، در هر دوی اینها در روایات احکام را شامل است.