جلسه ۸۳

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

آن طور که در ذهنم هست بحث در نحوۀ دلالت ید بر ملکیت بود و عرض شد که به جهت عدم ادراک صحیح از دلالت ید و کذلک به نحو عام، سایر ادلۀ امارات بر مؤدی و کیفیت تنزیل، شبهاتی در این زمینه پیدا شده، [و] شبهاتی را [قبلاً]عرض کردیم. 

یکی از آن شبهات این است که آنچه که مسلّم است اجماع جواز شهادت بر ید و بر ملکیت است و اینکه اگر ید ثابت شد جواز شهادت بر ملکیت مترتب می‌شود. از آن طرف به مقتضای ادله، شهادت باید منبعث از علم باشد و علم مأخوذ است در شهادت یا به نحو صفتیت و یا به نحو طریقیت. در موضوع شهادت علم اخذ شده است. چطور اینکه در روایتی از پیغمبر اکرم همان طوری که کما تری الشمس داریم. و روایاتی مانند این هست که موقوف کرده است شهادت را بر تحقق علم.

و لا شک و لا شبهه در این که ید موجب علم نخواهد بود و الّا ادلۀ بر حجیت ید نمی‌آمد. اگر ید دلالت بر علم می‌کند، علم حجیت ذاتیه دارد دیگر چرا ادلۀ بر امارات در اینجا بیاید؟ امارۀ یدیت چرا در اینجا دیگر لحاظ شده؟ و تنزیلی که در اینجا شده است آن تنزیل چه معنا دارد؟

در اینجا باید ببینیم که نحوۀ دلالت امارات بر حجیت به چه نحو است و در ما نحن فیه آیا این امارات دلالت بر ملکیت دارند یا ندارند؟ و آیا این امارت موجب علم می‌شوند یا نمی‌شوند؟ و در صورت نشدن، شهادت مجمع علیه به چه کیفیتی خواهد بود؟ 

آنچه که بعضی‌ها فرمودند در اینکه امارات در مقام تنزیل مؤدی تنها منزلۀ واقع نیستند بلکه نفس اماره، تنزیل خود، نازل منزلۀ علم است. چون گاهی از اوقات ممکن است ما این طور بگوییم بر اینکه یک وقت اماره می‌آید مؤدی را نازل منزلۀ واقع می‌کند، واقع عدالت عمرو است، واقع عدالت زید است و حکم اکرم العادل روی عدالت واقعیه می‌رود، اماره‌ می‌آید، خبر واحد می‌آید، شهادت واحد می‌آید بر اینکه زید عادل است. این عادل عدالت واقعی نیست بلکه عدالت شهادتی است و این اماره کاری که انجام می‌دهد و اثری که شارع بر این مترتب می‌کند این است که مؤدی را نازل منزلۀ واقع می‌کند همان طوری که در صورت اثبات عدالت زید، اکرام او واجب می‌شد، الان اکرام مترتب بر تنزیل واقعی است، تنزیل عدالت است مُنَزَّلِ عدالت واقعی.