جلسه ۷2

پس بحث در مورد قاعدۀ ضرر با اینجا[(قاعدۀ حرج) تفاوت پیدا می کند] و بون بعید بین این دو وجود دارد. در آنجا[(قاعدۀ لاضرر)] غیر از نفس ضرر یك مفسدۀ اهم در آنجا وجود دارد، فرض كنید كه اگر آن قضیه[(مفسدۀ اهم)] نباشد، فرض كنید كه صرف یك ضرری باشد، مثلاً فرض كنید كه در معاملات ضرری، لذا در معاملات ضرری گفتیم دیگر، اگر یك شخصی معاملاتی كرده، معاملۀ غبنی كرده، شارع به حكم قاعدۀ لاضرر در آنجا حكم به عدم لزوم در معامله می كند دیگر، معامله لازم نیست. حالا اگر شخصی آمد گفت من به این معامله راضی هستم! خب راضی هستی چشمت در بیاید! چه اشكال دارد؟ خودت دلت می خواهد معاملۀ ضرری نصیبت بشود. اشكال ندارد. شارع می گوید من از باب منَّتاً علیك، آمدم معاملۀ ضرری را برداشتم، لزوم را برداشتم، تو به این معاملۀ ضرری راضی هستی خب راضی هستی، راضی باش! نمی خواهی منَّت من را قبول بكنی، نكن! ولی در آنجا ضرر، ضرر به نفس است ضرر به عضو است، ضرر به جان است، در آنجا مورد رضایت شارع نیست. آن بحث با قاعدۀ حرج تفاوت پیدا می كند. 

پس بنابراین اینكه می بینید در بعضی از جاها قیاس كرده اند مسئلۀ لاحرج را به لاضرر، این قیاس، قیاس مع الفارق است و در اینجا راه ندارد.

به طور كلّی ملاك در مورد قاعدۀ لاضرر و در مورد قاعدۀ لاحرج، ملاك، ملاك امتنان است. در هر جا كه این حكم مخالف با امتنان باشد آن[حکم] در آنجا برداشته می شود. اگر مخالف با امتنان نباشد در آنجا برداشته نمی شود. و در مورد حرج، در آنجا منَّتاً علَی العباد شارع آمده این[حکم] را برداشته امّا چون مفسدۀ دیگری بر آن مترتب نیست پس بنابراین اگر یك بنده ای نخواهد این امتنان را قبول بكند، بگوید نه خدایا تو منَّت می خواهی برای من بگذاری من نخواستم اصلاً منَّت بگذاری! من یك آدمی هستم كه نمی خواهم كسی منّت سرم بگذارد، حتی‌ تو هم نباید سر من منّت بگذاری! خب می گوید باشد منت نمی گذارم! چشمت در بیاید بلند شو برو شش كیلومتری وضو بگیر، اشكال ندارد. من منّتاً علی العباد آمدم آن ثواب را به مطابق این ثواب قرار دادم، آن اجر را مطابق با این اجر قرار دادم، تمام این ها را مطابق قرار دادم حالا تو دلت نمی خواهد انجام بدهی[انجام نده] چه اشكال دارد؟! این یک مطلب.