جلسه71

مسألۀ مهم و محور بحث و بزنگاه مسأله- آنجایی كه می‌توانیم بگوئیم همه در آنجا گیر كرده‌اند و هركدام یك مفرّی برای خودشان پیدا كرده‌اند- این است كه ما مشاهده می‌كنیم در فقه، می‌بینیم در بعضی از احكام فقهی است كه در اینجا اصلاً آن تكلیف بدون مشقّت معنا ندارد و بدون عسر اصلاً آن تكلیف فرض كنید كه معنا ندارد. خب در اینجا چه باید كرد؟ 

مثلاً فرض كنید كه در مورد جهاد، اصلاً بدون مشقت، در اینجا تكلیف معنا ندارد. در مورد حج اصلاً ‌بدون مشقت و بدون عسر، تكلیف معنا ندارد. حج باید شخص انجام بدهد به هر كیفیتی. و منظور از انجام حج و وجوب حج این نیست كه شخص فرض كنید كه ده میلیون، بیست میلیون مالِ كنار گذاشته داشته باشد تا اینكه سوار بر هواپیما بشود و دو ساعت برود و با یك خدمتگذاران مخصوص از او پذیرایی بكنند و بعد هم به این كیفیت برگردد! آنجا بر تخت روان سوار بشود و این طرف و آن طرف او را بر دستها ببرند! نخیر، حج عبارت است از تحمل مشاق، حج عبارت است از اتیان تکالیف به نحو مشقت، تازه الان خیلی[راحت شده است.] قبلاً با کجاوه ها می رفتند، دزد مال آنها را می زد، آنها را می کشتند، به گرمازدگی و امثال ذلك مبتلا می‌شدند. آن وضعی كه در عرفات و منا در آن زمانها ذكر می‌كنند مسائل خیلی مشكلی را حكایت می‌كند. این معنای حج است.

و كسی كه مستطیع است باید حج انجام بدهد. … لِلّٰهِ عَلَى اَلنّٰاسِ حِجُّ اَلْبَيْتِ مَنِ اِسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً … ﴿آل‌عمران‌، ٩٧﴾ کسی كه مستطیع است از جهت راه. یعنی سبیل به حج برای او آماده هست. و اینكه می‌گویند پول داشته باشد برای برگشت، نه اینكه پولِ كنار داشته باشد. شخصی که مخارج زن و بچۀ خود را در طول حج آماده كرده باشد، برنج و روغن و حبوبات و سایر مسائل را آماده كرده باشد برای زن و بچه‌اش، این چنین شخصی بایدحج انجام بدهد و اما اینكه حالا پولی داشته باشد برود، این از هیچ كجای آیه یك همچنین استفاده‌ای نمی‌شود. و اینكه فقها آمده‌اند به این مسأله فتوا داده‌اند ما نمی‌دانیم از كجا یك همچنین استفاده‌ای را كرده‌اند. ما آنچه كه در روایات بررسی كردیم اینكه روایات بگوید یك پولی كنار گذاشته بشود و...،[ما به چنین مطلبی برخورد نکردیم. آنچه در روایات است فقط] این است كه زاد و راحله برای او آماده بشود، همین. زاد و راحله را داشته باشد در سفر مكه. حالا این زاد و راحله را داشتن، آیا داشتن به معنای بالفعل است؟ این است معنا؟ یعنی یك شتر با خودت زاد و راحله بیاوری تا مكه؟ اینطوری است؟ یا نه، زمینۀ برای تحصیل زاد و راحله وجود داشته باشد؟ پول داشته باشی بروی زاد و راحله تهیه كنی. حالا راحله‌اش هیچی، زادش را تهیه بكنی. در آنجا كسی شما را مهمان كند و زاد و راحلۀ شما را بدهد یا اینكه نه اصلاً شما یك امكاناتی را داشته باشید كه با آن امكانات بتوانید تحصیل زاد و راحله در طول سفر بكنید. همۀ اینها را شامل می‌شود.