جلسه66

تلمیذ: ... علت این حَرَج این است كه شما به طهارت برسد.

استاد: به طهارت برسی یعنی در مورد وضو وضو بگیری، در مورد تیمّم تیمّم بكنی و این هدف غایی و علّت غایی اش طهارت است. خیال نكن در اینجا كه حَرَج ، حَرَج مذموم است و این حَرَج...، نه این حَرَجی است كه دارای نفع و فایده است. پس بنابراین در قاعدۀ لاحَرَج ما باید به دنبال ادلّه ای بگردیم كه نفی این حَرَج را بكند یعنی حرجهایی كه بی فایده است و آن حرجهایی كه موجب تطهیر و تزکیه است این صرفاً حَرَج است خب این آیه اوّل دلالتش دلالت تامّ بود یا آیۀ يُرِيدُ اَللّٰهُ بِكُمُ اَلْيُسْرَ وَ لاٰ يُرِيدُ بِكُمُ اَلْعُسْرَ این هم خب می توانیم...، اما این كه فرض كنیم ممكن است بعضی از حرجهایی باشد كه این حَرَجی ها مفید باشد و انسان را به ثواب برساند و به چیز برساند اینها نه تنها مذموم نیست بلكه در این صورت مقبول هم هست. این اشكالی است که بر این آیه شده.

امّا آنچه كه به نظر می رسد در جواب این اشكال این است كه:

خب شما چطور در مورد تیمّم قائل به این هستید كه این حَرَج است، كجا حكم به تیمّم حَرَج است؟ آیه می گوید كه اگر شما می توانید در حال صحّت و سلامت و عدم حَرَج و اینها هستیدَ وَ إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا بایستی كه وضو بگیری. اگر در حال مرض هستی و در حال سفر وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضىٰ أَوْ عَلىٰ سَفَرٍ أَوْ جٰاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ اَلْغٰائِطِ أَوْ لاٰمَسْتُمُ اَلنِّسٰاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً باید تیمّم كنی. خب آیا این حکم تیمّم حكم حرجی است تا اینكه بگویید این حَرَج است؟ حکم حرجی نیست. کجا حکم تیمّم حرجی است؟ تیمّمی كه شما حتی روی سنگ هم می توانید بزنید و بكشید بر سرتان، كجا حكم حَرَجی است؟ حرجی نیست. پس آیه اصلاً در مقام حَرَج دارد بیان می كند. آیه دارد می گوید كه مٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ ‌ معنای آیه این است كه خدا نخواسته است بر شما حكم حرَجی. لذا جعل تیمّم بدل از وضو ما كردیم در اینجا، این معنایش است. خب مٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ خیال نكنید كه ما برای شما حرج خواستیم، نه ما در اینجا برای شما طهارت خواستیم یعنی آن طهارتی كه مورد نظر مولا هست هم با طهارت مائیه حاصل می شود هم با طهارت ترابیه حاصل می شود خیال نكنید كه طهارت فقط طهارت مائیه است. نه ما بر اساس این سعه ای که داریم، بر اساس آن عدم حرجی كه داریم تحصیل طهارت را هم در طهارت مائیه قرار دادیم هم در طهارت ترابیه قرار دادیم و لذا مٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ ‌ اگر در حال صحت و سلامت هستید طهارت مائیه اگر در حال حرج هستید طهارت ترابیه مٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ منظور از جعل احكام توسط خداوند جعل حَرَج بر شما نیست جعل طهارت است. خب طهارت كه با ترابیه هم حاصل می شود. پس بنابراین این آیه اَدلُّ دلیل بر نفی حَرَج است چطور اینكه بعضی از معاصرین اشكال كردند و این اشكال مردود است. این هم یك آیه.