جلسه ۶5

صورت دوّم اینكه صرف تصرّف، تصرّف عابثانه باشد مانند اینكه فرض بكنید كه یك شخصی بدون هیچگونه غرضی در مالش تصرّف می كند، قالی(فرشی) است افتاده(داخل اتاق پهن شده) قالی را برمی دارد از آن طرف می كند، دوباره قالی را از این طرف می كند. یا اینكه دیدید بعضی ها یك تسبیح دستشان است بدون هیچگونه نیتّی همه اش می گردانند؟ این را می گویند عبث. و این كار یك كار لغوی است. كار خیلی مستحسنی هم نیست كه یك شخصی نفس خودش را عادت بدهد كه حتماً به یك چیزی اشتغال داشته باشد.

یك وقتی ما خدمت مرحوم علامّه بودیم، صحبت از این شد كه تسبیح گرداندن و اینها چه صورتی دارد؟ خود نفس این فعل عبث است. مرحوم علامّه فرمودند من یك روایتی دیدم كه اگر کسی صبح بگوید لا اله الّا اللَه عدد ما دارة سبحتی، یك همچنین عبارتی، آن وقت تا شب هر مقداری كه، ولو من غیر اختیارٍ ولو به نیت غیر عالماً و به نحو غیر اراده، همین طوری این سُبحِۀ خودش را بگرداند آن برایش ثواب نوشته می شود. 

حالا به هر صورت تصرّف اگر تصرّف عبثانه باشد یعنی عابث باشد به این تصرّف، این هم از نقطۀ نظر عقلائیه، عقلاء این را مقید می دانند برای الناس مسلطون علی اموالهم. پس بنابراین در این دو صورت دلیل لاضرر نمی تواند معارَض واقع بشود با این قاعدۀ الناس مسلطون بر تصرّف مالكانه. می ماند دو صورت دیگر، صورت سوّم این است كه در صرف این تصرّف، نفع است و در عدمش ضرری متوجّه این مالك نمی شود. آن وقت در اینجا ما ببینیم آیا این تصرفّی كه موجب اضرار به غیر است این با چه قاعده ای در اینجا می تواند تعارض بكند؟ خب خود نفس تصرّف، تصرّف عاقلانه است و دیدن و سیرۀ عقلاء بر این تصرّف اجازه می دهد ولی خب این موجب اضرار به غیر است.