جلسه ۶5

این همسایه نسبت به آن همسایه برای در جوار هم بودن یک تعهدات طرفینی برای همدیگر قائل هستند که بر این اساس یك مدنیت تحقّق پیدا می كند، موجودیت پیدا می كند لذا تمام... 

تلمیذ: ...؟

استاد: اصلاً خود حق یعنی همین تعهّدات طرفینی. و قوانینی كه فرض كنید من باب مثال در هر كشوری وضع می شود برای قوانین شهر و شهرسازی و امثال ذلك همه بر همین اساس است. بر این اساس است كه یك جامعه وقتی فرض كنید در یك جا دارد زندگی می كند این جامعه باید از حقوق اولیۀ خودش بهره مند باشد. حق اولّی تنفّس است، حق اولی استفادۀ از نور است، ما نمی توانیم بگوئیم حالا چون این شخص فرض كنید من باب مثال قدرت ندارد [دیوار منزلش را] پنجاه متر ببرد بالا پس باید تو سرش بخورد! نخیر این كه الان آمده در اینجا و آن شخص دیگر آمده در قبال این، همین كه این فرد می آید در قبال این شخص، یك نوع تعهدّی طرفینی بالنسبه به همدیگر خواهی نخواهی برقرار خواهد شد، چه بخواهند چه نخواهند. اصلاً امكان...، لذا تمام قوانینی كه اینها وضع می كنند همه طرفینی است.

یك جامعه نیاز به فضای آزاد دارد. نیاز به پارك دارد. خب ما نمی توانیم بگوئیم كه این جامعه باید فرض كنید كه چنان در هم پیچیده باشد، چنان در هم گرفتار باشد، انواع مرضها، انواع اعصاب خرابها، انواع گرفتاریها و فلان و این چیزها برای جامعه بار بشود به خاطر اینكه فرض كنید این جامعه فضای باز ندارد، یك مكان تفریحی ندارد، یك جائی كه اینها بتوانند استراحت كنند. همان طوری كه تأمین غذا و امثال ذلك برای یك جامعه واجب است همین طور تأمین آنچه را كه لازمۀ شرایط اوّل زیست است و شرایط اوّل حیات است آن هم برای افراد [باید مهیا بشود.] 

لذا در اینگونه [اجتماعات] عقلاء می آیند یك سرّی حدود و مقرّراتی برای نحوۀ تصرّف مالكانه وضع می کنند که این تصرف مالکانه چه طوری هست. چه بسا اینكه اصلاً بیایند وضع كنند كه استفادۀ از ماشین بلاهدف در یك شهر و در یك قانون فرض كنید که ممنوع است. ممكن است. انسان از وسیلۀ نقلیۀ خودش برای رسیدن به هدف استفاده می كند. اصلاً در بعضی از شهرها این طور است كه فقط باید از وسیله برای امور ضروری استفاده كرد، وسیله را شما باید در منزلتان بگذارید و از وسائل عمومی استفاده بكنید، این صحیح است. كاملاً منطقی است. به جهت اینكه وضع شهر و وضع مدنیت افراد، اقتضاء می كند كه اگر هر شخصی بخواهد وسیله را بیرون بیاورد این باعث ازدحام و باعث ضرر می شود. خب قاعدۀ لاضرر می آید و جلویش را می گیرد دیگر، مگر اینكه استفاده استفادۀ ضروری باشد، نتواند انسان سوار اتوبوس بشود، نتواند از وسایل عمومی استفاده بكند. و الان در خیلی از كشورها، در همۀ كشورها همین طور است.