جلسه ۶2

اگر فرض کنید که در مملکت همین قاعدۀ لاضرر را واقعاً اجرا بکنند فردا چند تا تصادف می‌شود؟ واقعاً چند تا تصادف می‌شود؟ آیا دیگر همسایه به همسایه‌اش تعدی می‌کند؟ آیا دیگر ماشین را می‌گذارند جلوی درِ خانه سوئیچ را بردارند با خودشان ببرند، عصری بیایند ماشین را بردارند؟ این کار را می‌کنند؟ این کار را نمی‌کنند. انجام نمی‌شود این قاعده. اصلاً خیلی از احکام ضرریه اینها جنبۀ احکام عدمی دارند. یعنی چون نبود حکم در اینجا ضرر است لذا از این نقطۀ نظر منتسب است به شارع. لاضرر ولاضرار یعنی ضرری منسوب به شارع نیست. از ناحیۀ شارع ضرری متوجه مکلف نیست. خب اگر شارع در این ظرف جعل ضرر نکند حالا بعضی ها می‌گویند که خب در اینجا حکم حکم وجودی است. حکم به برائت ذمّه در اینجا حکم وجودی است. آن وقت شارع در اینجا حکم کرده فرض کنید به عدم برائت ذمّه. این در اینجا برگشتش به یک امر وجودی است ولی لازم نیست که ما بگوییم برگشتش به یک امر وجودی است و لاضرر می‌آید برائت ذمّه را برمی‌دارد، نخیر، برائت ذمّه لازمۀ عدم الحکم است. 

در ظرف ضرر وقتی که ضرر متوجه مکلف می‌شود در اینجا، عدم الحکم بالنسبۀ به برائت و عدم برائت ما در اینجا داریم، اشتباه نشود. ما اینجا عدم الحکم به برائت نداریم ما در اینجا عدم‌ الحکم داریم بالنسبه به برائت ذمّه و عدم البرائة‌ ذمّه. به عبارت دیگر مقام مقام سکوت است نه مقام مقام حکم وجودی است چنانچه بعضی گفتند. یعنی بر فرضی که ما هم بگوییم این حکم حکم وجودی در اینجا نیست و شارع با لاضرر رفع کرده برائت ذمّه را که وجودی است، اگر در اینجا قائل بشویم به عدم‌ الحکم بالنسبه به برائت و عدم البرائه چطور اینکه محقق همین است، در اینجا باز این عدم‌ الحکم، ارجاع لاضرر دامنگیر شارع است ولی انتساب این لاضرر در اینجا انتسابش به شارع است، شارع در اینجا آمده با عدم جعل حکم، موجب ضرر برمکلف شده، پس در اینجا برگردن شارع است که برای عدم انتساب ضرر به خودش، جعل حکم بکند در این ظرف و آن حکم به ضمان است.