جلسه59

بعد مطلبی که در اینجا به نظر می‌رسد این است که اصلاً ما باید ببینیم آنچه در اینجا منشأ برای ضرر است چیست؟ آیا حکم شارع منشأ برای ضرر است یا جهل مکلف به حکم شارع، آن منشأ برای ضرر است؟ یعنی شارع در مقام رفع حکم در لاضرر و لا ضرار می‌گوید احکامی که موجب ضرر بشود آن احکام با لاضرر برداشته می‌شود. خب خود نفس وجوب وضو موجب برای ضرر است، این وجوب وضو با لاضرر برداشته می‌شود. ولی صحبت در این است که آنی که الان این مکلف را در ضرر انداخته وجوب وضو نیست، به خاطر اینکه این به طور کلی اصلاً جاهل به ضرر است. یعنی چه وضو واجب باشد چه وضو واجب نباشد چون این جاهل به ضرر هست اقدام بر وضو خواهد کرد. حالا شارع فرض کنید که من باب مثال اصلاً وجوب وضو را جعل نکرده باشد باز این جاهل می‌آید وضو می‌گیرد. پس جهل به ضرر است که این را در ضرر می‌اندازد و شارع که نمی‌تواند تکویناً از دل این فرد این ضرر را خارج کند، دست شارع نیست. شارع که نمی‌تواند بیاید این جهل را از کلۀ این بیاورد بیرون. کاری که شارع می‌تواند انجام بدهد این است که در عالم اعتبار جعل قوانینی بکند که جلوی ضرر این را بگیرد و این هر کاری بکند این ضرر را اقدام بر آن می‌کند چون به واسطۀ جهل به ضرر این باعث می‌شود که این برود وضو بگیرد و کاری از دست شارع ساخته نیست. پس در اینجا مقام رفع اصلاً ربطی به لاضرر ندارد یعنی رفع وجوب در اینجا هیچ دردی را از این مکلف جاهل دوا نمی‌کند. هزار دفعه هم شارع بیاید بگوید وضو بر تو واجب نیست نمی‌آید جلوی ضرر این را بگیرد چون جاهل است، جاهل را که کاریش نمی‌شود کرد.

بله اگر شارع می‌توانست تصرف کند در این، در نفس این تصرف کند، یک نفر را بفرستد باباجان چرا داری وضو می‌گیری؟ پدرت درمی‌آید! اگر می خواست این کار را انجام بدهد انجام می‌داد ولی وقتی که این شخص جاهل به ضرر هست، خیال می‌کند صحیح و سالم است یا خیال می‌کند که این مرضی که دارد وضو برایش اشکال ندارد، هزاری هم که شارع بیاید وجوب را من باب مثال بر‌دارد باز جلوی ضرر گرفته نشده و قاعده‌ برای جلوگیری از ضرر است یعنی وضع قاعده برای این است که جلوی ضرر گرفته شود یا با رفع احکام یا با جعل احکام یا به عنوان دفع. به هر سه نوعش قاعده دارد جلوی ضرر را می‌گیرد و الا شارع که نمی‌تواند...، یعنی دست شارع برای جلوگیری از ضرر در اینجا به نسبت به این مورد بسته است. پس بنابراین اصلاً قاعده مشمول ما نحن فیه نخواهد بود و این با اقدام خودش اقدام بر ضرر کرده و این به مقتضای ادلۀ اولیه وجوب وضو برای این باقی خواهد بود. چرا؟ چون افراد بر اساس علمشان مکلف به تکلیف هستند. اگر این شخص بر این حال که جاهل به ضرر است آمد و من باب مثال وضو نگرفت و رفت تیمم کرد این نمازش باطل است، باید برود وضو بگیرد.