جلسه58

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

یکی از مواردی که در تطبیق قاعده اشکال شده، مسألۀ صحت وجوب وضوی ضرری است در صورتی که مکلّف جاهل به ضرر باشد یا اینکه بنا بر فرض دیگر، جاهل به حکم باشد که عدم وجوب است. در اینجا مرحوم سید می فرماید، ظاهراً مسألۀ سی‌ و چهارم باید باشد این طورکه ازمستمسک دیدم، السابعُ ان لایکون ‌مانعٌ ‌مِن‌ استعمال‌ الماء مِن ‌مَرَضٍ اَو خُوفٍ ‌اَو عطشٍ ‌اَو نحوذلک والا فَهو مأمورٌ بالتَیمم ولوتوضئَ وَالحالُ هذه بَطَل ولوکانَ جاهلاً بالضَّرر صَحَ و اِن کان متحققاً فی‌الواقع بعد می‌فرماید واَلاَحوَط الاِعادَةُ او التیمم.

خب ایشان در اینجا مسألۀ ضرر را، وضوی ضرری را ایشان در اینجا، این اگر از خود همین مستمسک یا همچنین از مستند مورد مطالعه قرار بگیرد یک اصلی است که موارد خوبی در بحث اصولی می‌شود در آن کرد. آن مطالبی که مرحوم آقای حکیم هم در ضمن یک مسائلی دارند که خب طبعاً ما معترض آنها خواهیم شد این یک چیزهایی دارد، یعنی جهاتی برای مطرح شدن این قضیّه هست.

اگر مرض داشته باشد یا خوفی یا عطشی یا امثال ذلک، این باید تیمم کند. یعنی وجوب تیمم در اینجا هست. و اگر وضو بگیرد در این حال، خب وضوی او باطل است. حالا اگر جاهل به ضرر باشد، ایشان می‌فرمایند صحیح است ولی در آخر حکم به اِعاده کردند، البته احتیاط، یا تیمم. قبل از اینکه ما وارد بحث جهل به ضرر بشویم این مسأله را مطرح می‌کنیم که حرمت وضوی ضرری یا به عبارت دیگر عدم وجوب وضوی ضرری به واسطۀ قاعدۀ لاضرر است یا به واسطۀ قاعدۀ حرج است؟

درآیۀ شریفه مسألۀ حرج را مطرح کرده البته خب اینها منافاتی با همدیگر ندارند ولی هرکدام هم دارای موارد مخصوص به خود هم هستند. آیۀ شریفه دارديٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا قُمْتُمْ إِلَى اَلصَّلاٰةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى اَلْمَرٰافِقِ وَ اِمْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى اَلْكَعْبَيْنِ وَ إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضىٰ أَوْ عَلىٰ سَفَرٍ أَوْ جٰاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ اَلْغٰائِطِ أَوْ لاٰمَسْتُمُ اَلنِّسٰاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ مٰا يُرِيدُ اَللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿المائدة، ٦﴾ خب در اینجا آیه دارد وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضىٰ أَوْ عَلىٰ سَفَرٍ أَوْ جٰاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ اَلْغٰائِطِ أَوْ لاٰمَسْتُمُ اَلنِّسٰاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً که در اینجا مسألۀ مرض مطرح شده، در صورت مرض فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ که در اینجا مرض یکی ازعلل رافعۀ وجوب وضو و مثبتۀ برای تیمم است چطور اینکه سفر یا حرج یا عدم وجدان ماء در صورت لمس نساء، این هم موجب برای تیمم است درصورتی که فقدان آب موجب حرج بشود یعنی انسان نتواند آب را پیدا کند.