جلسه58

مسأله‌ای که در اینجا مطرح می‌کنند دوتا مسأله هست: 

مطلب اول اینکه آیا ممکن است عدم تبعیت بین دلالات مطابقی ودلالت التزامی؟ این یک مطلب است. 

مطلب دوم اینکه آیاحکم لاضرر جهت امتنانی دارد و در رفع این حکم امتنان است یا عدم امتنان است؟ 

فعلاً در مسألۀ دوم صحبت می‌کنیم بعد می‌رویم سراغ آن اولی.

مطلب در اینجا این است که قاعدۀ لاضرر دلالت بر امتنان می‌کند یعنی لاضرر، منشأ جعل آن، امتنان علی‌العباد است مانند حدیث رفع وامثال ذلک می ماند والّا صرف نظر از خصوص آن ضرر، ما می‌بینیم ملاک برای خود آن حکم وجود دارد. لاضرر و لاضرار این اصلاً با زبان بی‌زبانی جهت امتنانی خودش را دارد اظهار می‌کند. و امتنان موجب می‌شود که حکم ضرری در آنجایی است که شارع بیاید و الزام کند مکلّف را بر یک عملی که از آن عمل، ضرری متوجه او بشود، این از اینجا ناشی می‌شود. اما اگر فرض بکنید که خود این مکلف به واسطۀ جهل به حکم یا به واسطۀ جهل به موضوع نمی‌داند که در اینجا وجوب وضو برداشته شده، اگر شارع بیاید بگوید که این وضویی که تو آمدی با آن ضرر گرفتی من این وضو را قبول ندارم بلکه در اینجا تو باید بروی یک تیمم دیگر هم روی این وضو بکنی! خب این دیگر چه منّتی است براو؟ منّت درصورتی است که باری از مکلف برداشته بشود، مشقتی از مکلف برداشته بشود، او را به حرج و ضیق نیندازد. مکلفی که جاهل به ضرر است و به مقتضای جهلش قائل به وجوب وضو است براو، شارع بیاید بگوید که من وجوب وضو را به واسطۀ این ضرربرداشتم تو باید علاوه بر این وضویی که گرفته‌ای باید بروی یک تیمم هم بجا بیاوری! یا بروی نمازت را قضا بکنی بخاطر اینکه وضویت باطل است، تحصیل طهارت حدثیّه را نکردی، نمازی که خواندی، وضویی که گرفتی همه‌اش باطل است. حالا باید دوباره تشریف ببری در اینجا یک وضوی دیگر بگیری یا یک تیمم دیگر بکنی در وقت مناسب، قضای نمازهایت را هم همه را باید بجا بیاوری! این منّت علی‌العباد است؟ کجایش منّت است؟ پس اقتضای احکام ضرری و تَنَجُّز احکام ضرری در مواردی است که حصول...، اگر در یک مورد آن امتنان حاصل نشد- و این مواردش را حالا خدمتتان عرض می‌کنم، در خود حدیث رفع هم همین طور- اگر در یک جایی این امتنان حاصل نشد دیگر حدیث رفع که دیگر شامل آن مورد نخواهد بود این که دیگرخلاف امتنان است.