جلسه54

امّا جوابی كه ما می توانیم از این اشکال بدهیم این است كه شارع در این قاعدۀ لاضرر دو چیز را لحاظ كرده، اوّل تفاوت قیمت، چون در خیار غبن این نیست كه تو نمی توانی ارش را بپردازی، طرفین می توانند با قیمت ارش تصالح كنند و معامله باقی باشد، این نیست، نه. اگر آن طرف حاضر به ارش نشد آن وقت تو می توانی فسخ كنی، هیچ در اینجا نداریم كه تو حق گرفتن ارش را نداری حرام است، پس بنابراین منافات ندارد كه در اینجا همین قاعده اثبات این قضیه را بكند، یعنی قاعده می آید می گوید لاضرر و لاضرار اوّلاً بلا اوّل، تو باید تفاوت قیمت را به این بپردازی. بعد اضافۀ بر این قضیه در خیلی موارد هست كه، طرف فقط به ارش، پرداخت قیمت راضی نمی شود. این می گوید فرض كنید این را این قیمت از من خریدی، نمی خواهی اصلاً برگردان به مال خودم، من نمی خواهم[ اصلاً به تو بفروشم]. شما از من زیاد خریدی، درست است، تو از من زیاد خریدی، بنده هم می دانم من اضافۀ بر قیمت سوقیه من باب مثال این را به شما فروختم، ولی دلم نمی خواهد كه به قیمت سوقیه بفروشم، من دلم می خواهد این را به آن قیمت که اضافه بر قیمت سوقیه است بفروشم، جنس را به خودم برگردان. پس همین عدم حق فسخ، خودش می شود یك ضرر دیگر، یعنی اگر ما قائل بشویم كه در اینجا فسخ نیست فقط دفع ارش است خب در اینجا ضرر بر بایع پیدا می شود یا ضرر فرض كنید كه من باب مثال بر مشتری پیدا می شود، بایع می گوید من این جنسم را نمی خواهم به قیمت سوقیه بفروشم، چه كسی جلوی من را گرفته؟ مگر مجبورم؟ می خواهم اضافه بفروشم. پس بنابراین قاعدۀ لاضرر كاملاً می تواند در اینجا وارد باشد، در وهلۀ اوّل لاضرر می گوید كه آقا! تدارك ضرر به ارش است فرض كنید كه ارش را بپردازید، می گوئیم كه خیلی خب. اگر بایع حاضر شد به اینكه اضافه را بپردازد، فبها یا اینكه مشتری حاضر شد اضافه بپردازد، فبها. اگر حاضر نشد خب در اینجا مقتضاء قاعده بر این است كه اصل ضرر ریشه كن بشود، آن مالی كه داده برگردد در جیبش، این هم جنسی كه داده برگردد در جیبش. خب این اصل ضرر به طور كلّی در اینجا تدارك شد. لذا اصلاً به طور كلّی اشكال بر این قاعده وارد نمی شود در یك همچنین موردی كه شما بگوئید كه خیار غبن با قاعده ثابت نمی شود، قاعده می آید دفع ضرر را به واسطۀ ارش می كند و خیار غبن می آید اصل معامله را فسخ می كند، نخیر. قاعده هم اثبات ارش را می کند، یعنی اختیار ارش و اختیار فسخ را، هر دو را برعهدۀ طرفین می گذارد می گوید اگر بخواهید با ارش، دلتان نمی خواهد عقد را فسخ كنید، این مسأله ای بود كه مربوط به خیار غبن بود.