جلسه ۵2

سؤال: شاید آن هم با ملاکات باشد

جواب: درست است، ملاک است، امّا ممکن است ما ملاکش را نفهمیم. ملاکش را ما نمی دانیم. حالا ملاکش یک وقتی فرض کنید من باب مثال تواضع انسان است. انسان با همۀ چوپان ها و فلان و این حرفها باشد، سر و کار با گوسفندان داشته باشد، این تواضعش بیشتر می شود. نفسش از بین می رود. یا این که زراعت به عنوان این که کسب و روزی مردم هست از این باب مثلاً شارع این را بیان کرده. درست است آن روی ملاکات هست، باز آن جنبۀ ملاکات دارد ولی چون شارع می آید خصوصیت مورد را بیان می کند، این خصوصیت مورد می آید...، درست است بدون ملاک که نمی شود، اصلاً به طور کلی هر فعلی باید دارای ملاک باشد. ما هیچ فعل بدون ملاک نداریم. حتّی تبعیت از امام یا پیغمبر بدون ملاک هم، خود او ملاک دارد. ملاکش حقانیت اوست. نه ملاکش فقط صرف اطاعت از این جرثومه است. حقانیت اوست، گرچه عدم علم به این حقانیت موجب عدم اطاعت نمی شود. این یک مطلب دیگر است. یعنی متابعت از فعل معصوم، باز به تبع ملاک است، گرچه ما این ملاک را ندانیم. خود فعل، به تنهایی خودش همان طوری که من عرض کردم - خیلی وقت پیش، پارسال بود - فعل زبان ندارد. هیچ وقت فعل زبان ندارد، زبان است که زبان دارد، فعل نمی تواند خودش را بنمایاند، فعل نمی تواند خودش را تعریف کند. این فعل ممکن است تحقق پیدا کند به صور متعدده ای. یک صورتش مستحسن است، یک صورتش مذموم است. پس بنابراین اگر این در تحت ملاک مذموم قرار بگیرد، فعل می شود مذموم. در تحت ملاک...، لذا روی این حساب بحث تجری و امثال ذلک پیش می آید و تمام عبادات و تمام مثوبت ها و عقابات بر اساس تجری و عدم تجری است اصلاً فعل دخالت ندارد و اصلاً به مطالبِ مرحوم آخوند و غیر ذلک، اصلاً فرض کنید که هیچ توجهی نبایستی که پیدا بشود، این ها ...