جلسه ۵0

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد دلیل و بیانی كه در اینجا برای تعریف حكومت می آورند که باعث تضییق یا توسعۀ در عقدالوضع یا عقدالحمل است، این بیان ناتمام است، بلكه حكومت عبارت است از توسعه و تضییق به لسان كنایی و تنزیلی در ناحیۀ عقدالوضع فقط، نه در ناحیۀ عقدالحمل. بنا براین این قاعدۀ لاضرر و لاضرار با بیانی كه عرض شد و مختاری كه روشن شد، این قاعده نمی تواند حكومت كند و حاكم باشد بر سایر ادلۀ ابتدایی، بلكه لسان، لسان تخصیص است. 

بطور كلی تمام ادله ای كه به لسان ابتدایی، اینها متضمن حكمی هستند برای یك موضوعی، این ادلۀ لا ضرر می آید و اطلاق آنها را بالنسبه به موارد ضرری بر می دارد و آن اطلاقی كه در آن دو جنبه بود، هم جنبۀ ورود حكم در صورت غیر ضرر و هم ورود حكم در صورت ضرر، ادلۀ لاضرر می آید آن اطلاق را بر می دارد و تخصیص می زند یا اینكه آن عموم را تخصیص می زند، فرقی نمی كند یا تقیید است یا تخصیص است. در هر صورت مسأله، مسألۀ حكومت نیست چون بنا بر آنچه كه عرض شد ادلۀ لاضرر می آید و نفی حكم ضرری می كند و این نفی حكم ضرری یک مخصِّص صریح است، دیگر در اینجا تنزیلی وجود ندارد. وقتی كه می گوید لاضرر و لاضرار، در اسلام ضرر نیست، معنای لاضرر یعنی عدم جعل حكم ضرری. این یك مسأله. لا ضرار هم به معنای جعل تدارك حكم ضرر است یا جعل عقوبت و حكمی كه به موجب او اضرار منتفی بشود. در هر دو صورت، این لاضرر می آید بالنسبه به ادلۀ احكام اولیه، مخصِّص می شود. 

وضو بر دو قسم است: وضوی ضرری، وضوی غیر ضرری. لاضرر می آید نفی می كند وضوی ضرری را. صوم بر دو قسم است: صوم ضرری و غیر ضرری، لاضرر می آید نفی می كند صوم ضرری را. شرب خمر حرمتش در دو صورت است: ضرر و غیر ضرر كه آن غیر ضررگاهی اوقات ممكن است شامل بشود برای وجوب. این ادلۀ لاضررمی آید نفی می كند آن صورت [ضرری را]، و امثال ذلك. و به طور كلی تمام احكامی كه به بیان اولیۀ خودشان، اینها متكفل هستند جنبۀ ضرر و غیر ضرر را، این قاعده می آید نفی آنها را[(صورت ضرری را)] می كند. البته خب دیگران در اینجا قائل به حكومت شدند یا در ناحیۀ عقدالوضع و یا در ناحیۀ عقدالحمل. خب بیانات نائینی و غیره قبلاً عرض شد و جواب آنها تا حدودی داده شد.