جلسه ۴۹

در مورد حکومت چون با دلالت غیر لفظیه و التزامیه موجب توسعه و تضییق در دلیل محکوم می شود لذا در آنجا ما گیر می کنیم که آیا اینجا غلبه با دلیل حاکم است یا در اینجا از باب عموم من وجه است و دلیل حاکم نمی تواند بر آن دلیل محکوم غلبه داشته باشد؟ و لذا ما از این نقطۀ نظر در مندوحه هستیم، در اینجا ما چه باید بکنیم؟ اگر ما برخورد کردیم به یک دلیل مخصَّص (عامی) و از آن طرف ما ضرری را در او دیدیم، در ادلۀ لاضرر، ما در اینجا چه باید بکنیم؟ ما در اینجا باید لحاظ کنیم ببینیم که بعد از فراغ از اینکه ضرر در شرع به چه چیزی اطلاق می شود و آیا ضرر عرفی را، شرع ضرر می داند یا نمی داند، بعد از فراغ از این مسئله آن نکتۀ اساسی و مهم و سرّ مطلب در این عبارت من نهفته است و او این است که ما باید به دلیل مخصَّص توجه کنیم و حدود و ثغور آن دلیل مخصَّص را بیابیم و مقدار تأکید شارع را و عدم تأکید شارع را در ایتان به این موضوع، بدست بیاوریم، آن وقت ببینیم، مقایسه کنیم با دلیل لاضرر خودمان، ببینیم آیا دلیل لاضررِ ما بالنسبه به آن دلیل مخصَّص آیا از نقطۀ نظر ظهور، اظهریت دارد یا نه، آن دلیل بالنسبۀ به این دلیل راحج است و دلیل لاضررِ ما می شود مرجوح؟ یعنی حدود و ثغور آن دلیل ابتدایی و ادلۀ ابتدایی باید برای ما روشن باشد. 

در بعضی جاها شارع اصلا نظرش به ضرر است، ولو اینکه ضرری هست باید انجام بدهی، مثلا در عبادات، خیلی از عبادات جنبۀ ضرری دارد، باید انجام بدهیم. باید رفت انجام داد. در بعضی از موارد شارع حکم به ضرر می کند، باید انجام داد. فرض کنید که من باب مثال یک کسی افتاده در دریا دارد غرق می شود، واجب است نجات دادنش، از یک طرف هم اگر شما بروید او را نجات بدهید سینه پهلو می کنید، خب در اینجا ادلۀ لاضرر می آید وجوب انقاذ غریق را برمی دارد؟ نه دیگر، خب معلوم است که آن دلیل مقدم هست. یا فرض بکنید که در تمریض یک مریض، ممرّضیت، یعنی پرستاری، وقتی که یک مریض را شما پرستاری می کنید خب ممکن است ضرر متوجه شما بشود، در اینجا مسئلۀ حیات در بین است. باید پول خرج بکنید، ممکن است شما هم مریض بشوید، شما هم بیفتید ولی چون در اینجا مسألۀ حیات مطرح هست، باید این ضرر را متقبّل شد و یک انسانی را نجات داد. باید...،