جلسه ۳۹

در نهایۀ ابن اثیر در مادۀ ...، المعروف اسم جامع لكلّ ما عرف من طاعة اللَه و التقرّب إلیه و الإحسان إلی الناس؛ و كلّ ما ندب إلیه الشرع و نهی عنه من المحسِّنات و المقبّحات. والمعروف النصفه و حُسن الصُّحبة مع الأهل و غیرهم من الناس. و المنكر ضدّ ذلك.

‌ در صحاح اللغة است که المعروف ضدّ المنكر. و العُرف ضدّ المنكر.

در تاج العروس است که المعروف ضدّ المنكر. قال اللَه تعالی: … وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ… ﴿لقمان‌، ١٧﴾ … وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً ﴿الأحزاب‌، ٣٢﴾ و من هذا قیل إلاقتصاد فی الجود معروف، زیاده روی انسان نکند، اگر هم بخشش می کند، بخششش بخششش متعادلی باشد، از حد اعتدال خارج نشود. در آن آیه داریم که:‌ وَ لاٰ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلىٰ عُنُقِكَ وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا كُلَّ اَلْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً ﴿الإسراء، ٢٩﴾ زیاده روی در بخشش نباید باشد. بخشش نکردن و امساک، آن هم قبیح است، حدّ متعارف را گرفتن، یعنی شما می بینید که الان آنچه را که شرع دارد او را امضاء می کند، همان چیزی است که عقل دارد می فهمد، یعنی شما اگر این مسأله را به عقلاء بخواهید عرضه بدارید بگوئید فلانی تمام اموالش را همه را بخشیده، می گوید غلط کرده، بیخود کرده! برای زن و بچه اش چه گذاشته؟ اگر بگوئید نه، فلانی صد میلیون دارد، نم پس نمی دهد، میگویند عجب آدم کنسی است، چه آدم خسیسی است! اصلاً نظری به همنوع خودش ندارد و امثال ذلک، همین مطلب را شما در شرع هم می بینید در آن حکم آمده. به عبارت دیگر یک تطابقی بین احکام شرعی و احکام عقلائی عرفیّه شما احساس می کنید، احکامی را که حکم عرف بر آنها، بر اساس عادت نیست و استمرار، بلکه یک ریشۀ عقلائیّه دارد، این منظور من است در تمام اینها که تکیه می کنم، یک جهت عقلائیّه دارد.