جلسه ۳۸

نظام اجتماع نظامی است که آن نظام متشکل است از تک تک افرادی که آن افراد آمده اند این را تشکیل داده اند. به عبارت دیگر هر کسی آمده در این اجتماع، کانّه آمده یک تعهّد ضمنی داده برای قبول آثار این اجتماع، این تعهّد ضمنی را به آن می گویند مدنیّت، که اگر یک وقتی یک نفعی پیش آمد من پیش قدم بشوم، اگر یک ضرری پیش آمد من در صدد رفعش برآیم و الّا خب...، اینکه شما آمدید در این اجتماع زندگی کردید، اینکه شما آمدید در این اجتماع زندگی کردید برای این است که خودتان را در بقاء و دوام حیات، نیازمند دیگران دیدید که آمدید، چرا نرفتید در بیابان، در کویر لوت زندگی کنید؟ پس همان طوری که شما خودتان ...، و این خیلی مسألۀ دقیقی است ها! و فروعات زیادی بعداً بر این مساله بار می شود.

یکی از آن مسائلی که ما می توانیم از این مطلب استنباط بکنیم این است که فرض کنید من باب مثال می گویند، اگر یک دکّانی در اینجا بیاید، یک دکّان دیگر، بغلش شهرداری اجازه نمی دهد که مثلاً مثل صنف همان بزند و این باید برود مثلاً در یک جای دیگر دکان بزند. ما همین قضیه را می توانیم از این مساله استفاده کنیم که الان آن کاسبی که آمده در اینجا و این دکّان را در اینجا زده، یک ارتباط متقابلی بین او و بین اهالی آن محلّ ایجاد می شود که آن ارتباط متقابل ایجاب می کند که این شخص به واسطۀ این کارش به یک منافعی برسد، اگر آمد و این ارتباط به واسطۀ یک شریکی از بین رفت، مخالف با آن تعهّدی است که انجام شده، افراد نباید از این جنس بخرند باید از - الفضل لمن سبق- آن کسی که اول آمده در اینجا و مغازه باز کرده، از او مثلاً چیز بخرند. اینها یک مسائلی است که الان ما اینها را در قوانین مدنییۀ کشورهای دیگر می بینیم، ولی الان در اینجا هردمبیلی است، هر که...، ده تا دکّان پرتغال فروشی هم در یک جا باشد، کسی حرفی نمی زند. دو تا، سه تا نانوایی هم بغل همدیگر باشد، باشد کسی به این مساله توجه ندارد، در حالتی که اینها بر اساس یک ریزه کارهایی است که آن ریزه کاریهای عقلائیّه و مدنیّت اقتضاء می کند که انسان آنها را رعایت کند.