جلسه ۳۵

این بیان مردود است به اینکه وقتی که می گوئیم لاضرر و لاضرار، در اینجا لاضرر یعنی عَدَمُ المَنقَصَة فی الخارج ، عدم التضییع حق فی الخارج، همان طوری که قبلاً گفتیم، این است. بعد ما انتزاع می کنیم چون شارع در اینجا آمده گفته ضرر خارجی نیست، از این اعتبار عدم ضرر خارجی در مقام انشاء، دارد انشاء می کند دیگر، دارد می گوید لاضرر، انشاء به صیغۀ اخبار است. می گوید ضرری در خارج وجود ندارد، یعنی چه؟ یعنی زمینۀ برای ضرر در خارج وجود ندارد. زمینۀ برای حکمی که موجب ضرر در خارج بشود وجود ندارد چه اینکه اوّلاً بلا اوّل حکم ضرری باشد یا اینکه اصلاً حکم ضرری نباشد، اصلاً زمینه اش نیست. پس بنابراین ما دیگر نیاز نداریم برای قول به عدم حکم ضرری یا تدارک ضرر به یک دلیل دیگری که آن دلیل دیگر بیاید و اثبات احکام مانعۀ از ضرر را در اینجا بکند. ما نیاز به همچنین تجشّمی در اینجا نداریم. نفس لاضرر دراینجا می آید و زمینۀ برای جعل حکم ضرری را از بیخ و بن برمی دارد. تضییع حقّی در خارج نیست. پس بنابراین اگر ما در یک موردی گیر کردیم، شک کردیم که آیا حکم شارع در این مورد چیست و ندانستیم شارع در اینجا چه حکمی می کند ما در اینجا باید ببینیم آیا اقدامی که ما می کنیم، آن اقدام موجب ضرر خواهد شد یا نه؟ اگر موجب ضرر باشد با لاضرر آن برداشته می شود. اگر ما کاری انجام ندادیم و انجام ندادن آن اقدام، موجب ضرر خواهد شد، انجام ندادن می شود مرجوح، باید انجام داد و هَلُمَّ جَرّا. این ... 

سؤال: ... ؟ 

جواب: بله؟

سؤال: یعنی سرّ این قضیّه بر انشاء بودن است؟

جواب: بله، انشاء به صیغۀ اخبار دیگر. وقتی که ما می بینیم در خارج ضرر هست پس معلوم می-شود که شارع در اینجا در مقام اخبار آمده و در اینجا این انشاء را حالا یا مجازاً یا اینکه نه، این قول به مجاز نیست. چون می گویند وقتی که ما در خارج می بینیم ضرر هست، این ضرری که در خارج هست و شارع می آید می گوید لاضرر، این در اینجا مجازاً نمی خواهد ضرر را بردارد بلکه مجازاً می خواهد حکم موجب ضرر را بردارد چون بالاخره در خارج ضرر است. البته باز همین مسأله در اینجا هست که اینکه شارع می گوید لا ضرَرَ ، واقعاً می گوید در خارج ضرر نیست. یعنی نه اینکه ما نیاز داریم برای نفی حکم ضرری در اینجا بگوئیم، چون در خارج ضرر هست و صوناً لِلکلام الحکیم عن الغویه ما در اینجا بیائیم مجبور بشویم که لاضرر را به معنای نفی جعل حکم ضرری بگیریم، نخیر، ما در اینجا ضرر را به معنای حقیقی می گیریم، اخبار است، لاضرر یعنی در خارج ضرری وجود ندارد از ناحیۀ شرع، چه غیر به غیر ضرر برساند چه شرع به غیر ضرر برساند، ضرری وجود ندارد در حالی که می بینیم ممکن است ضرر باشد. اینکه می گوییم ضرری وجود ندارد یعنی از آن انتزاع می شود رفع زمینۀ حکم ضرری. یعنی زمینۀ حکم ضرری از ناحیۀ شرع وجود ندارد، چه غیر به غیر ضرر برساند و شرع امضاء کند، چه اینکه خود شرع این ضرر را به غیر برساند، زمینه وجود ندارد. این می شود انشاء به زبان اخبار.