جلسه ۳۴

اگر در اینجا واجب باشد پس بنابراین شارع در اینجا جعل حكم ضرری كرده، با نفی تسبیب به ضرر این وجوب را بر می داریم. 

اگر در اینجا دفن میت مستحب باشد پس شارع در اینجا جعل حكم ضرری را كرده، با نفی تسبیب ضرر این استحباب را بر می داریم.

اگر در اینجا كراهت دارد همین طور.

پس بنابراین ما دراینجا می رسیم بر اینكه در اینجا تنها حكمی كه آن حكم، موجب نفی تسبیب به ضرر است آن حكم باید حكم به حرمت باشد. یعنی با حرمت است، حتّی كراهت هم نه، با حرمت است كه نفی تسبیب به ضرر در اینجا تثبیت می شود چون اگر در اینجا شارع به غیر از حرمت به یكی از احكام اربعه من باب مثال جعل حكم كرده باشد پس بنابراین با آن نفی تسبیب در تنافی و در تعارض خواهد بود لذا یا در اینجا نفی تسبیب، یا نفی تسبیب است بالصراحه و بالمطابقه یا نفی تسبیب است التزاماً. پس ما با قاعدۀ لاضرر در اینجا نفی تسبیب به ضرر را بایِّ نحوٍ كان اثبات می كنیم، این مربوط به لاضرر می شود.

و امّا در مورد لاضرار همان طوری كه عرض شد، لاضرار به معنای اضرار است چون اگر ما ضرر را به معنای مصدری بگیریم قطعاً انتساب فاعلی در این ضرر دیگر منتفی می شود، اضرار دیگر در این صورت فهمیده نمی شود. بله وقتی شارع ضرر خارجی را نفی می كند، اضرار هم در ضمن آن نفی خواهد شد چون اضرار هم نتیجه اش همان معنای اسم مصدری است كه شارع در اینجا آمده نفی كرده، آن هم نفی می شود. ولی اگر ما بگوییم كه اضرار در معنای لاضرر گنجانده شده است دیگر بنابراین و لاضرار در كلام رسول اللَه لغو خواهد بود. چون اگر ضرر در آن اضرار هم باشد یعنی وقتی شارع می گوید لاضرر یعنی نه حكم ضرری در خارج هست و نه اضرار در خارج است اگر این طور باشد پس بنابراین لاضرار دیگر چه معنا دارد؟ وقتی كه شارع آمده در اینجا نفی اضرار كرده به لسان لاضرر، دیگر لاضرار گفتنی كه به معنای اضرار متكرّر یا اضرار مستمر است، یعنی چه؟ شارع آمده گفته كه اضرار ابتدایی حرام است، آن وقت اضرار متكرّر اشكال ندارد؟! یعنی چه؟!