جلسه ۳۴

طرف دیگر این است كه نه، اینكه حكمی جعل نشده یعنی زمینۀ جعل حكم ضرری در شریعت اسلام وجود ندارد یعنی در هر موردی یا اصلاً شارع حكم ضرری در آنجا ندارد یا اینكه در آنجا حكم به عدم ضرر كرده. یك وقت ممكن است حكم به عدم ضرر بكند، یك وقت ممكن است حكم ضرری نداشته باشد، اینكه حكم ضرری ندارد نه به این معناست كه ممكن است ضرر باشد و شارع جعل حكم ضرری نكرده، نه، به این معنا كه ظرف برای جعل حكم ضرری در قانون اسلام و در شریعت اصلاً وجود ندارد یعنی در شریعت اسلام ظرف ضرر اصلاً نیست پس بنابراین ما اگر در یك مورد شك بكنیم، یك موردی داریم که قطعاً در این مورد ضرر متوجّه است، وقتی قطعاً ضرر در اینجا هست آن وقت نگاه می كنیم می بینیم در این مورد، شارع حكمی بیان نكرده، آقایانی كه قایل هستند بر اینكه معنای لاضرر نفی حكم ضرری است می گویند شارع در اینجا ساكت است، ما باید به عمومات عمل كنیم، ما باید به اطلاقات عمل كنیم، ما باید به اصول عمل كنیم، ببینیم در اینجا چیست، وقتی كه شارع ساكت بود یعنی حكم در اینجا جعل نكرده یعنی شارع در اینجا ساكت است ولیكن با این بیانی كه عرض شد كه اصلاً معنای لاضرر یعنی زمینۀ ضرر وجود ندارد، ظرف برای ضرر در شریعت وجود ندارد معنایش این است كه وقتی كه ما در یك جا می بینیم كه در آنجا شارع حكم به ضرر نكرده، خود عدم حكم شارع به عدم ضرر، جعل حكم غیر ضرری است نه اینكه ساكت است.

یعنی ما در اینجا می بینیم احكام شرع آیا از احكام خمسه خارج است یا نه؟

من باب مثال دفن میت واجب است؟ بله، خب واجب است. ولی ما می بینیم در این شرایط، دفن میت موجب ضرر بر انسان است. از یك طرف دفن میت فوریت دارد دیگر، فوراً باید انجام بدهیم. از یك طرف این دفن، موجب ضرر بر انسان است. خب در اینجا هم دلیل نیامده كه اگر این دفن میت موجب ضرر شد می توانید تأخیر بیندازید. وقتی كه ما دلیل نداریم در این صورت باید بگوییم كه در اینجا این دفن میت به طور فور از یكی از این احكام خارج نیست: