جلسه ۳۴

خب حالا برویم سراغ اینكه پس بنابراین، بیان این قاعده بدون اینكه اشكالی متوجّه این قاعده بشود با توجّه به جمیع جوانب، این چه خواهد بود. همان طوری كه عرض شد مطلب جناب آقای سیستانی در اینجا بسیار مطلب خوب گرچه در بعضی از مواردش یك مسائل جزئی خب قابل طرح و تأمّل است ولی من حیث المجموع مسألۀ ایشان خیلی مسألۀ خوب و نتایجی كه ایشان از این قاعده استنباط و استخراج كرده اند می توانیم بگوییم كه همان نتایجی است كه مورد نظر است.

به عبارت دیگر آنچه كه از مجموع روایات بر می آید در مورد لاضرر چه حدیث منع فضل ماء یا حدیث شفعه و یا قضیۀ سمره و اختلافی كه در اینجا هست كه البته در آن مورد اختلافش خواهیم گفت كه آیا قید علی مؤمن و یا فی الاسلام می شود دخالت داشته باشد یا نه؟ که اینها بعداً خواهد آمد.

قاعدۀ لاضرر و لاضرار این دو قاعدۀ مستقل و جدای از همدیگر نیست بلكه یك قاعده است و این یك قاعده با دو بیان، نفی ضرر خارجی را اثبات می كنند منتهی نفی ضرر خارجی یك وقت به لسان نفی حكم است، یك وقت به لسان جعل حكم است، در اوّلی كه لاضرر باشد همان طوری كه عرض شد ضرر به معنای اسم مصدر است نه به معنای مصدر و معنای اسم مصدر خود وجود خارجی این ماهیت است، پس لاضررر در اینجا به معنای نفی وجود خارجی این ماهیت است و چون این وجود خارجی ماهیت مسلّم الثّبوت است پس بنابراین منظور از لاضرر در اینجا نفی حكم است كه آن حكم موجب ضرر بشود. حالا نفی حكم فرق نمی كند، دو صورت دارد، یا نفی حكم است تصریحاً یا نفی حكم است تلویحاً و التزاماً.

نفی حكم است یك وقت به این معنا كه شارع می گوید در آیین ما، در آیین اسلام، در مقرّرات و احكام اسلامی حكمی كه موجب ضرر بشود این تدوین نشده. یك وقت این طور است این حكمی كه موجب ضرر بشود تدوین نشده. اینکه این حكمی كه موجب ضرر بشود تدوین نشده یعنی ممكن است در بعضی از موارد ضرر وجود داشته باشد ولكن شارع حكمی كه امضای این ضرر را بكند ندارد ولی ممكن است ضرر باشد. در آن صورت باید طرفین توی سر همدیگر بزنند. شارع حكمی كه موجب ضرر بشود ندارد امّا ممكن است در بعضی از موارد ضرر هم وجود داشته باشد. خب در این صورت این یك طرف قضیه است.