جلسه ۳۴

بعد ایشان می فرمایند كه خب حالا كه ضرار را ما به معنای اضرار گرفتیم، حالا فرض می كنیم كه مطلب ایشان همان اضرار أعمّ از اضرار ابتدایی باشد یا اضرار متكرّر و اضرار متعاقب بر اضرار ابتدایی باشد در هر صورت در اینجا به معنای نهی و تحریم مولوی خواهد بود، به معنای تحریم مولویه، وقتی كه به معنای تحریم مولوی است مسایلی از این تحریم در اینجا استفاده می شود.یعنی وقتی كه در اینجا این ماهیت منفی شد به لسان إخبار كه فرمود لاضرار، در اینجا این لاضرار به معنای تحریم مولوی است. وقتی كه تحریم شد پس بنابراین مسائلی از این تحریم باید بیرون كشیده بشود، استنتاج بشود: 

یكی از آن مسائل عقاب اُخروی است، عقاب اُخروی مترتّب بر تحریم است. 

یكی از آنها جزای دنیوی است كه این هم مترتّب بر تحریم است.

یكی از آنها تدارك آن اضرار است كه این هم بر اساس همین تحریم استفاده می شود كه وقتی شارع آمده تحریم كرده اضرار را، دیگر در این صورت باید آن ضرری كه به غیر وارد شده، آن ضرر تدارك بشود.

البته این سه مطلبی كه ایشان فرموده اند و همین طور مطالب بعدی كه می فرمایند همه مبتنی بر یك قضیه است که آن قضیه عبارت است از حفظ نظام اجتماع و حفظ عدالت اجتماعی. این حفظ نظام اجتماع است كه اقتضا می كند نه صرف تحریم مولوی. ما چه بسا تحریمهایی داریم كه اینها اقتضای ضمان نمی كنند. بله همان طوری كه قبلاً عرض شد آن احكامی كه ارتباط مستقیم با اجتماع دارد، با تمدّن انسانی در جامعه دارد، این مسألۀ پی گیری قانونی را ما در این احكام نمی توانیم نادیده بگیریم. 

بناءً علی هذا به لحاظ حفظ عدالت اجتماعی كه از آن تعبیر می آوریم به حفظ نظام اجتماعی مسلمین به مقتضای این قضیه مسائلی در اینجا مطرح است كه عبارت است از: یكی تعزیر و تنبیه این شخص كه مبتنی می شود بر آن مسألۀ امر به معروف و نهی از منكر كه وقتی كه یك امری حرام شد آن وقت به مقتضای خصوصیت حرمت، نهی از منكر به واسطۀ مراتبی كه دارد و تشخیص آن مراتب به دست حاكم شرع است طبعاً، این اقتضا می كند كه این شخص تعزیر بشود و از این عمل تحریمی او جلوگیری بشود. خب این لازمۀ این امر به معروف و نهی از منكر است؛ البته خب در اینجا اختلاف است كه آیا این شدّت و ضعف مراتب نهی از منكر آیا به دست حاكم است یا به دست غیر حاكم هم ممكن است که باشد؟ كه البته این را باید بگوییم كه نخیر، این به دست حاكم است، و تشخیص این مراتب كه از نهی لسانی است تا به مرحلۀ اضرار به نفس برسد، تمام اینها مراتبی است كه باید حاكم انجام بدهد.