جلسه ۳۴

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

بحث در بارۀ لاضرر به اینجا منتهی شد كه مفاد قاعدۀ لاضرر به معنای نفی تسبیب است به تحقّق ضرر در عالم خارج. به عبارةٍ اُخرای دیگر، نفی جعل حكمی است كه آن حكم موجب ضرر بشود. به جهت اینكه ضرر به معنای اسم مصدر است و معنا ندارد كه نهی تحریمی به اسم مصدر تعلق بگیرد.

و امّا صحبت در لاضرار، در لاضرار ایشان می فرمایند كه به مقتضای مناسباتی كه در موضوع اضرار است كه یك ماهیتی است كه مرغوبٌ الیها است لدواعٍ نفسانیه و لمنافعٍ نفسانیه، این ضرار قطعاً به معنای انتساب به فاعل است و مصدر منتسب به فاعل است كه اضرار باشد و ضرار در اینجا به معنای اضرار متكرّر یا مستمرّ است. فلهذا ضرار در اینجا به معنای نهی به لسان نفی است. لا ضرار یعنی یحرم الاضرار بالغیر، لا یضار احدٌ باحدٍ.

در اینجا مطلبی كه به نظر می رسد- قبل از اینكه وارد تتمّۀ بحث ایشان بشویم- این است كه وقتی كه ما ضرر را به معنای اسم مصدر گرفتیم، قطعاً تحریم مولوی شامل اسم مصدر نمی شود بلكه در آنجا نفی تسبیب است ولی ضرار را كه شما در اینجا به معنای اضرار مستمر می گیرید خب یكی از معانی ضرار آن اضرار متأكّد یا اضرار مستمر و متكرّر هست، روی این حساب اضرار غیر متكرّر را شما چگونه در این قاعده می گنجانید و درج می كنید؟ ضرار اگر به معنای اضرار متكرّر باشد پس بنابراین اضرار غیر متكرّر در اینجا دیگر حكمی ندارد بلكه در اینجا، بله اگر ما آمدیم ضرر را به همان معنایی كه تفسیر كردیم كه گرچه به معنای نفی تسبیب به ضرر است از آنجا تحریم مولوی هم استفاده می شود كه ایشان این مطلب را نفرموده اند. اگر ما این مطلب را آمدیم گفتیم كه صحیح هم هست كه نفی تسبیب منافاتی با تحریم مولوی ندارد، در این صورت ضرار را به معنای اضرار متكرّر می توانیم بگیریم امّا اگر آمدیم بر مبنای خود ایشان ضرر را به معنای اسم مصدر گرفتیم و صرفاً نفی تسبیب به حكم ضرر است، نفی تسبیب موجب ضرر است، پس بنابراین اضرار غیر متكرّر دیگر در این صورت در تحت این قاعده مندرج نخواهد بود، فعلی هذا ما چاره ای نداریم بر اینكه ضرار را به معنای اضرار بگیریم حالا آن اضرار چه ابتداءً باشد یا آن اضرار، اضرار عقاباً باشد و متكرّر باشد یا اینكه مستمر باشد در هر صورت این ضرار به معنای اضرار خواهد بود و این یك مطلب به عنوان همین نكته ای كه خواستم در اینجا عرض كنم.