جلسه ۳۳

مسأله ای كه در اینجا به نظر می رسد این است كه با نفی تسبیب به ضرر منافاتی ندارد كه جعل تحریم هم در اینجا بشود به دلالت إلتزام چون نفی تسبیب به ضرر هم شامل می شود به نفی خود حكمی كه از طرف شارع باشد و آن حكم از طرف شارع موجب ضرر بشود و همین طور داعی می شود به نفی اباحه اضراری كه ممكن است از ناحیۀ غیر به این بشود، هردو را شامل می شود. پس بنابراین نفی اباحۀ اضرار به غیر عبارةٌ اُخرای جعل تحریم است. پس اگر ما قائل شدیم به اینكه این ماهیت، ماهیت مرغوبٌ عنها است، هم نفی تسبیب به ضرر است شرعاً و هم نفی تسبیب به ضرر است تكلیفاً. هر دو را شامل می شود. آن وقت ایشان در اینجا از این باب وارد شده اند و این قول دوّم را أخذ كرده اند نه از این جهت طریقی كه ما آمدیم كه خب البته این مطلب ایشان هم صحیح است. 

ایشان در اینجا می فرمایند كه رجحان یكی از این دو احتمال كه آیا ماهیت مرغوبٌ الیها است یا ماهیت مرغوبٌ عنها است، رجحان آن به این بر می گردد كه آیا ضرر جنبۀ مصدری و انتساب به فاعل دارد یا به معنای اسم مصدر است و ماهیت خارجی؟ آیا ضرر به معنای مصدر است و جنبۀ انتساب به فاعلش لحاظ شده كه بنابراین لاضرر بشود ضرر زدن یك شخصی به دیگری، اضرار كسی به دیگری، جنبۀ انتساب به فاعل است دیگر، یعنی معنای مصدری. ایشان می فرمایند آنچه كه متبادر است و ؟ از عرف است این است كه ضرر جنبۀ اسم مصدری دارد. ضرر یعنی چه؟ یعنی وقتی كه مردم می گویند فلانی ضرر كرد، نمی گویند دیگری به او ضرر زد، جنبۀ منقصت در این را لحاظ می كنند و واقعاً هم همین طور است، می گویند بیچاره ضرر خورد؛ ضرر خورد یعنی چه؟ یعنی دیگری به او ضرر زد؟ نه، اصلاً به دیگری نگاه نمی كنند، به خودش نگاه می كنند، خودش یك منقصتی به او وارد شد. بیچاره خانه اش خراب شد به او ضرر خورد؛ آیا خانه اش خراب شد نگاه می كنند كی خانه اش را خراب كرد یا نه خراب شدن خانه را مورد نظر قرار می دهند از نقطۀ نظر ضرر؟ جُرحی كه به بدن وارد می شود دنبال این می گردند كه چه كسی جُرح را وارد كرد یا در اینكه ضرر وارد شده خود نفس آن منقصت به بدن مورد نظر است؟ نه این این طور نیست.