جلسه ۳۳

ما در آنجا می آییم عرض می كنیم كه احكامی كه آمده، آن احكام روی بنای عقلا آمده نه روی دواعی نفسانی و الّا ممكن است این دواعی نفسانی تفاوت پیدا بكند، در یك مورد مرغوبٌ عنها باشد، در یك مورد مرغوبٌ الیها باشد، مثال زدم، خودكُشی هیچ وقت مرغوبٌ الیها نیست ولی برای بعضی ها مرغوبٌ الیها است. جُرح و امثال ذلك مرغوبٌ عنها است ولی برای بعضی ها ممكن است مرغوبٌ الیها باشد. این افرادی كه فرض كنید دیگر دواعی ادامۀ حیات در خودشان نمی بینند، اینها دست به خیلی از كارها می زنند. خب این ماهیت، همین ماهیت مرغوبٌ عنها تبدیل به ماهیت مرغوبٌ الیها می شود پس چه ملاكی ما داریم؟ ملاك می شود ملاك عقلایی. ملاك عقلایی در اینجا چیست؟ بر آن ملاك عقلایی احكام شارع در اینجا بار می شود، آن وقت آن دیگر سیطره و گسترش پیدا می كند. در بعضی ها علاوۀ بر ملاك عقلایی این ملاكات نفسانی را هم شارع مدّ نظر قرار می دهد. سرقت، چون این سرقت ملاك عقلایی دارد، سرقت را عقلا مذموم می شمارند، شارع آمده بر این اساس، احكام برای سرقت جعل كرده. این می شود ماهیت مرغوبٌ عنها به نسبت به عقلا ولی در بعضی موارد نه. شرب خمر را عقلا ممدوح می شمارند به مقدار كافی و وافی برای صحّت بدن. شارع بر این اساس آمده جعل ماهیت كرده، داعی زجر كرده، داعی انزجار كرده. چون می بیند عقلا به این ترتیب اثر می دهند و انجام می دهند، شارع آمده حكم تحریم به آن بار كرده است. یحرم شرب الخمر، پس داعی، داعی نفسانی نیست یعنی ملاك ما برای تشخیص مرغوبٌ علیه بودن و مرغوبٌ عنه بودن در شرع بنای عقلاییه است نه دواعی نفسانی خارجیه.

بعد ایشان فرمودند احتمال دوّم اینكه ضرر به معنای ماهیت مرغوبٌ عنها باشد، وقتی كه به معنای مرغوبٌ عنها شد پس بنابر این ما دیگر نیازی به حكم تحریمی نداریم. خود رفع نفی تسبیب كفایت می كند برای وصول به غایت و هدف. وقتی كه شارع بیاید بگوید ضرر نیست یعنی من با این لاضرر آمده ام نفی حكم موجب ضرر را كرده ام؛ حكمی كه موجب ضرر بشود در شرع وجود ندارد. دیگر در این صورت پس نفی حكم ضرری است كما هو المسلك المشهور.