جلسه ۳۱

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد مورد و موضع اوّل برای حكم، طبیعت خارجی آن، طبیعتی كه یا مورد رغبت مكلف است یا مورد انزجار مكلف است، نفس طبیعت خارجی است از اعمال و افعالی كه مكلفین آنها را در خارج انجام می دهند. در اینجا ایشان می فرمایند كه محتوای عامّ‌ صیغ، آن محتوای عامّ یا وعید بر فعل است یا وعید بر ترك است، اگر نهی باشد وعید بر فعل است، اگر امر باشد وعید بر ترک است، چرا حالا وعید است؟ به جهت اینكه تا وعید بر فعل یا ترك نباشد، داعی برای انجام و ترك در مكلف پیدا نمی شود، اگر مولا صرفاً بگوید كه انجام بده و پشت سرش وعید بر ترك نگذارد، در این صورت مكلفین انجام نمی دهند، فقط می گویند گفته انجام بده یا انجام نده؛ بناءً علی هذا اعتباری كه شارع می كند در اینجا، آن اعتبار اضافۀ بر بعث و زجر، وعید بر فعل و وعید بر ترك هم هست به عنوان پشتوانۀ برای امر ونهی او. ولی اگر نه، خود فعل یا خود امر و نهی، اینها فقط دلالت بر بعث و زجر كنند و وعید از او استفاده نشود، در این صورت خب این بعث و زجر در تمام صیغ امریه و نهییه وجود دارد حتّی در مواردی كه امرِ عقیب حذر است یا نهی عقیب امر است، در تمام این موارد كه دلالت بر حكم تكلیفی ندارد بلكه ارشاد به رفع امر یا رفع نهی است در اینجا هم بعث و زجر وجود دارد ولیكن وعید بر فعل یا وعید بر ترك نیست و یا اوامر ارشادیه ای كه مانند يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اَللّٰهَ وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ…. ﴿النساء، ٥٩﴾ یا وَ مَنْ يَعْصِ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِيهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِينٌ ﴿النساء، ١٤﴾ و امثال ذلك كه اینها نفس اوامر و نواهی، اینها داعویت بر فعل و بر ترك ندارد بلكه ارشاد به اوامر و نواهی مولویۀ نفس الامریه هستند، در اینجا ما می بینیم وعید بر فعل یا وعید بر ترك نیست بلكه اینها ارشاد به آن اوامر و نواهی هستند، خودشان فی حدّ نفسه موجب ثواب و یا موجب عقاب نیستند؛ در این طور موارد، در اینجا بعث و زجر هست اما وعده و وعیدی در كار نیست.