جلسه ۳۱

عمر از دیوار خانۀ یارو بالا رفت تا داخل خانه را تماشا كند كه بعد هم یارو محكومش كرد كه تو غلط كردی از دیوار آمدی بالا و داخل منزل را تماشا كردی كه ما داریم شرب خمر می كنیم! اگر من یك گناه كردم تو سه گناه كردی وجلوی امیرالمؤمنین و بقیه محكوم شد.

اما اینكه ما بگوییم خود اثبات و نفی در اینجا یك محتوای خاص را می خواهد برساند كه جعل احكام و قضایا و وسائل اجرایی برای جلوگیری از این طبیعت در خارج باشد، نه، ما می توانیم بگوییم كه در خیلی از موارد ممكن است اثبات و نفی تعلق بگیرد به یك طبایعی در حالتی كه اصلاً منظور شارع جعل احكام مانعۀ از اجرای این طبیعت در خارج نخواهد بود. فرض كنید كه گفت لا شرب خمر فی الاسلام یا لا زنا فی الاسلام و امثال ذلک، اگر یك همچنین طبایع خارجی كه مردم رغبت دارند در آن یا انزجار دارند، اگر به لسان لا بیان شد این دلیل است بر اینكه وسایل اجرایی نیست. بله در اینجا این نكته است، همان طوری كه ما در آن مقدمّه آن روز عرض كردیم، اگر موضوعات از آن موضوعاتی باشد كه جنبۀ اجتماعی داشته باشد اینجا از باب حفظ نظام و عدم اختلال در نظام، شارع جعل احكام مانعۀ از اجرای اینها خواهد كرد و این اختصاص به اثبات و نفی دیگر ندارد. اگر لاضرر و لاضرار به صورت اثبات و نفی هم نبود باز در اینجا- البته بعداً هم عرض خواهیم كرد- خود آن نهی و خود نفس حكم، دلالت بر جعل احكامی كه مانع است از تحقق این امر خارجی و این طبیعت خارجی، خواهد كرد. چون خود حكم و موضوع از احكام و موضوعاتی است كه ارتباط اجتماعی دارد، این دیگر قضیۀ شخصی نیست، این دیگر قضیۀ زنا و شرب خمر نیست. مثلاً سرقت، اگر آمد گفت لا سرقة فی الاسلام چون جنبۀ اجتماعی دارد، ارتباط اجتماعی دارد، در اینجا باید قطعاً جعل احكام و مسائل قضایی كه جلوی این سرقت را بگیرد وجود داشته باشد. اگر آمد فرض كنید كه به ما گفت لاضرر و لاضرار، در اینجا قطعاً چون مسألۀ ضرر و ضرار، یك جنبۀ اجتماعی است در اینجا شارع باید وسایل اجرایی برای جلوگیری از این ضرر و ضرار را جعل بكند و الّا اگر جعل نكند اختلال نظام پیش می آید، آن یك مسألۀ دیگر است و در این صورت فرقی بین اثبات و نفی و بین امر و نهی نخواهد بود. بله اثبات و نفی، شدیدتر و به نحوۀ آكد این قضیه را اثبات می كند، آن یك حرف دیگر است اما اینكه ما بگوییم اختصاص به نفی و اثبات داشته باشد نه اینطور نیست.